Slaapapneu apparaat: CPAP, MRA-beugel en de alternatieven

Een slaapapneu apparaat is meestal een CPAP, een pompje dat via een masker lucht onder lichte overdruk je luchtweg in blaast zodat die niet dichtvalt. Maar het is niet de enige optie. Een MRA-beugel, positietherapie en in bepaalde gevallen een operatie zijn reele alternatieven, en welke bij je past hangt af van de ernst en van waar het probleem zit.

Dat laatste stukje bepaalt alles en het staat op vrijwel geen enkele leverancierspagina.

Wie een apparaat verkoopt, vergelijkt zelden eerlijk met de optie die hij niet levert. Hieronder daarom de vier vormen naast elkaar, inclusief wat ze doen met de klachten waar mannen hier meestal voor binnenkomen.

Wat doet een CPAP-apparaat precies?

Een CPAP houdt je luchtweg open met luchtdruk. Het apparaat blaast via een slang en een masker continu lucht in, en die lichte overdruk voorkomt dat je keelwand tijdens de slaap dichtzakt. Het is geen zuurstof, het is gewoon kamerlucht onder druk.

Het werkt goed. Bij correct gebruik verdwijnen de ademstops grotendeels, en dat is bij matige tot ernstige slaapapneu de behandeling met de meeste bewijskracht.

Het probleem is niet het effect maar het gebruik. Een masker op je gezicht is wennen, en een deel van de mensen haakt in de eerste maanden af. Daar zit ook meteen de verklaring waarom de alternatieven zo relevant zijn: een beugel die je elke nacht in doet, doet meer dan een apparaat dat in de kast staat.

Voor uitleg in gewoon Nederlands over slaapapneu en de behandeling, is Thuisarts het beste startpunt.

Welke alternatieven zijn er voor CPAP?

Er zijn er drie die serieus meetellen: een mandibulair repositieapparaat, kortweg MRA-beugel, positietherapie en chirurgie. De tabel zet ze naast CPAP, met per vorm wat hij doet en voor wie hij bedoeld is.

Wat in die tabel opvalt: de kolom gedoe is niet de minst belangrijke. Bij een behandeling die je elke nacht opnieuw moet toepassen, telt volhouden net zo zwaar als effect per nacht.

Neem twee mannen met allebei een AHI van 20. De een krijgt een CPAP die zijn ademstops naar 3 per uur drukt maar die hij na een maand nog maar 2 nachten per week opzet. De ander krijgt een beugel die blijft steken op 9 per uur, maar die hij elke nacht in doet. Over een week gerekend slaapt de tweede man beter.

Gewichtsverlies staat er bewust niet in, want het is geen apparaat. Het is wel de maatregel met de sterkste onderbouwing die je zelf in de hand hebt, en hij werkt naast alle vier de vormen hierboven.

Werkt een MRA-beugel net zo goed als CPAP?

Op de apneu-index niet, op het eindresultaat vaak wel. CPAP drukt het aantal ademstops sterker omlaag, maar mensen dragen een beugel gemiddeld meer uren per nacht. Over een hele nacht gemeten lopen de uitkomsten daardoor dichter naar elkaar toe dan de ruwe getallen suggereren.

Pattipati en collega's brachten in 2022 de vergelijkende studies bij elkaar. Hun beeld komt op hetzelfde neer: CPAP wint op de AHI, terwijl de MRA het op therapietrouw en op de beleving van de slaperigheid overdag beter doet dan zijn reputatie.

Een MRA laat je aanmeten door een tandarts of kaakchirurg die daarin gespecialiseerd is. Een kant-en-klare beugel uit een webshop is iets anders dan een op maat gemaakt apparaat, en de kaakgewrichten zijn geen plek om te experimenteren.

Bij welke ernst welk advies volgt, hangt af van je AHI en je klachten. Hoe je aan die getallen komt, staat in slaaponderzoek.

Helpt positietherapie echt?

Bij een specifieke groep wel. Als uit je slaaponderzoek blijkt dat de ademstops vooral optreden terwijl je op je rug ligt, dan is voorkomen dat je op je rug terechtkomt een logische en verrassend effectieve maatregel.

De moderne variant is een klein apparaatje op je borst of in je nek dat begint te trillen zodra je op je rug rolt. Je wordt er niet wakker van, je draait alleen om.

De oude tennisbal-in-een-sok werkt op hetzelfde principe en is gratis. Hij is alleen minder comfortabel en mensen houden hem korter vol.

Belangrijk detail: positietherapie werkt alleen als je apneu daadwerkelijk houdingsafhankelijk is. Dat weet je pas na een meting waarin je lichaamshouding is vastgelegd.

Wat doet behandeling met je testosteron en je erecties?

Minder dan de meeste mannen hopen, en op een andere manier dan verwacht. Zhang en collega's bundelden in 2014 de studies naar CPAP en testosteron en vonden geen overtuigende stijging door CPAP alleen. Gewichtsverlies gaf die stijging wel.

Dat is een eerlijk maar ongemakkelijk antwoord. Het apparaat repareert je nachten, het buikvet blijft aan je hormonen trekken. Wie beide aanpakt, doet het beter dan wie er een kiest.

Voor erecties ligt het gunstiger. Li en collega's keken in 2019 naar CPAP en erectiemiddelen bij mannen met slaapapneu en erectieproblemen. Beide verbeterden de erectiescores, en de combinatie deed het beter dan elk apart.

Wat er verder speelt bij erectieproblemen staat in erectiestoornissen en erectiemiddelen vergeleken. De hormonale kant vind je in laag testosteron bij mannen.

Welke bloedwaarden lopen mee tijdens behandeling?

Er is geen vaste lijst, want die hangt af van je situatie en van wat je arts wil volgen. Wel zijn er waarden die logisch meebewegen wanneer je nachten veranderen, en die zijn de moeite waard om vooraf vast te leggen.

Hematocriet is de eerste. Die kan bij langdurige nachtelijke zuurstofdalingen hoger uitvallen en is bij mannen die testosteron gebruiken sowieso een waarde die meeloopt. Daarnaast bewegen HbA1c en nuchtere glucose mee met de insulinegevoeligheid, en testosteron met de kwaliteit van je diepe slaap.

Het praktische punt: leg een uitgangswaarde vast voordat je met een behandeling begint. Zonder beginpunt weet je over zes maanden niet of er iets veranderd is.

Dat kan met het hormoonpanel voor mannen. De losse waarden staan op hematocriet, testosteron totaal en HbA1c.

Blijft je bloeddruk hoog, dan is dat een apart gesprek waard. De Hartstichting noemt slaapapneu bij de factoren die met hoge bloeddruk en hartritmestoornissen samenhangen. Meer daarover in hoge bloeddruk bij mannen.

Waar het op neerkomt

Een slaapapneu apparaat is een middel, geen doel. Het beste apparaat is het apparaat dat je elke nacht daadwerkelijk gebruikt, en dat is niet voor iedereen dezelfde.

Wat mij in dit onderwerp het meest stoort, is hoe vaak de keuze wordt gepresenteerd als CPAP of niets. Voor lichte tot matige apneu is een MRA-beugel een serieuze optie, en bij houdingsafhankelijke apneu doet een trilapparaatje van niks verrassend veel.

Bespreek de opties met de arts die je slaaponderzoek beoordeelt, en vraag expliciet welke vorm bij jouw AHI en jouw anatomie past. Leg daarvoor je uitgangswaarden vast, zodat je later kunt zien wat er veranderd is. Het volledige beeld staat in slaapapneu bij mannen.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Pattipati M, et al. Continuous positive airway pressure vs mandibular advancement devices in the treatment of obstructive sleep apnea. Cureus, 2022. PMID 35251830
• Zhang XB, et al. Efficacy of continuous positive airway pressure on testosterone in men with obstructive sleep apnea: a meta-analysis. PLoS One, 2014. PMID 25503098
• Li Z, et al. The effect of CPAP and PDE5i on erectile function in men with obstructive sleep apnea and erectile dysfunction. Sleep Medicine Reviews, 2019. PMID 31715462
• Kuna ST, et al. Long-term effect of weight loss on obstructive sleep apnea severity in obese patients with type 2 diabetes. Sleep, 2013. PMID 23633746