Hematocriet waarde te hoog: oorzaken bij mannen

Hematocriet is het deel van het totale bloedvolume dat uit rode bloedcellen bestaat. Een uitslag van 0,48 l/l betekent 48 procent rode cellen. De waarde wordt niet gecentrifugeerd maar berekend, uit het aantal rode bloedcellen maal hun gemiddelde volume.

Voor mannen ligt de referentieband hoger dan voor vrouwen. Star-shl publiceert deze waarden:

Dat verschil van ongeveer 0,05 l/l is geen meetartefact. Het is grotendeels hormonaal. Testosteron stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg.

Het onderdrukt tegelijk hepcidine, waardoor er meer ijzer beschikbaar komt.

Meer beschikbaar ijzer plus een sterkere aanmaakprikkel geeft een hogere waarde.

Die relatie is dosisafhankelijk, en dat maakt hematocriet bruikbaar als controlewaarde. Stijgt de hormonale prikkel, dan stijgt de waarde mee. Daarom staat deze bepaling standaard in het controleschema bij testosterontherapie.

Lees de uitslag altijd samen met uw hemoglobine. Die twee horen ongeveer in verhouding te bewegen. Loopt alleen het hematocriet op, kijk dan eerst naar uw vochtbalans op de dag van de prik.

Bij een hematocriet waarde te hoog is de oorzaak interessanter dan het getal. Er zijn vijf routes, en zij vragen om heel verschillende opvolging.

De eerste is uitdroging, en dat is meteen de meest voorkomende. Minder plasma betekent een hogere concentratie. Een zware sessie, een sauna of een dag met te weinig drinken tilt de uitslag op.

Aan het bloed zelf is dan niets veranderd. Dit hoort u altijd eerst uit te sluiten.

De tweede is hormonaal. Testosterontherapie en anabolengebruik verhogen de waarde dosisafhankelijk. Dit is de best gedocumenteerde bijwerking van testosteronsuppletie.

De richtlijn van de Endocrine Society uit 2018 hanteert hierbij een duidelijke grens.

Bij een hematocriet boven 54 procent wordt de therapie gestaakt. Dat blijft zo tot de waarde is genormaliseerd. Daarna kan zij eventueel in lagere dosering hervat worden.

In dezelfde stap wordt onderzoek naar zuurstoftekort en slaapapneu geadviseerd.

Die 54 procent is een beleidsdrempel voor uw arts, geen streefwaarde voor uzelf. Stuur nooit op eigen initiatief bij. Pas geen dosering aan zonder de arts die uw behandeling begeleidt.

De derde route is zuurstoftekort. Obstructief slaapapneu is hier de klassieke gemiste oorzaak bij mannen. Dalende zuurstofwaarden in de nacht zetten de aanmaak van rode cellen aan.

Dat gaat jaar na jaar door, zonder dat iemand het verband legt. Chronische longziekte werkt hetzelfde.

De vierde is roken. Koolmonoxide bezet een deel van de hemoglobine, waarop het lichaam compenseert door meer cellen aan te maken. Hoogte, of een recente periode op hoogte, hoort in dezelfde categorie.

De vijfde is een primaire beenmergoorzaak zoals polycythaemia vera, vaak met een JAK2-mutatie. Die is zeldzaam en vraagt beoordeling door een hematoloog. Zelf interpreteren heeft hier geen zin.

Wie geen hormonale behandeling gebruikt, komt deze waarde vooral tegen in een periodieke controle of bij klachten. Hoofdpijn, een blozend gezicht of jeuk na een warme douche zijn dan gebruikelijke aanleidingen.

Gebruikt u testosteron, dan verandert het beeld. Hematocriet hoort dan tot de vaste controlewaarden, naast het testosteron zelf. Uw behandelaar bepaalt het schema, dat doorgaans start met een uitgangsmeting vóór de behandeling.

Die uitgangswaarde is belangrijker dan mensen denken. Zonder nulmeting weet u niet wat een waarde van 0,50 l/l betekent. Is het een stijging, of was dat altijd al uw normaal?

Meet dus vóórdat u begint, niet pas als er iets opvalt.

De omstandigheden rond de prik verdienen aandacht, juist bij deze groep. Krachttraining, weinig drinken en een sauna verhogen de concentratie alle drie. Meet daarom op een rustige ochtend, met normale vochtinname.

Sla een zware sessie in de 24 uur ervoor over.

Blijft een verhoogde uitslag staan bij goede hydratatie? Dan is herhalen onder dezelfde omstandigheden de logische stap. Een enkele hoge meting rechtvaardigt geen conclusie.

Een reeks metingen onder vergelijkbare condities wel.