Slaapapneu oorzaken: waarom mannen er vaker last van hebben

De oorzaken van slaapapneu draaien bijna allemaal om een luchtweg die tijdens je slaap te makkelijk dichtvalt. Overgewicht is de bekendste factor, maar halsomtrek, de vorm van je kaak en keel, alcohol in de avond en een aantal medicijnen doen mee. Sommige van die factoren kun je veranderen, andere heb je gewoon meegekregen.

Dat onderscheid mis ik op de meeste pagina's over dit onderwerp.

Ze sommen risicofactoren op zonder erbij te zetten waar je iets aan hebt. Terwijl dat de enige vraag is die er voor jou toe doet. Hieronder daarom per factor wat hij doet en of je eraan kunt draaien.

Wat is de belangrijkste oorzaak van slaapapneu?

Overgewicht is de sterkste beinvloedbare oorzaak. Vet rond de hals drukt van buitenaf op de luchtweg, en buikvet duwt tijdens het liggen tegen je middenrif, waardoor je longen minder ver uitzetten en de luchtweg minder stevig blijft. Beide effecten treden op tijdens de slaap, wanneer je keelspieren toch al ontspannen zijn.

Halsomtrek voorspelt daarbij beter dan gewicht op de weegschaal. Bij mannen wordt vanaf ongeveer 43 centimeter over een verhoogd risico gesproken. Neem twee mannen die allebei 95 kilo wegen: de een houdt een halsomtrek van 39 centimeter en de ander van 46, en die tweede loopt een duidelijk hoger risico puur door waar zijn lichaam het vet neerlegt.

Dat het beinvloedbaar is, is meer dan een theorie. Kuna en collega's volgden in de Sleep AHEAD-studie vier jaar lang mensen met overgewicht en diabetes type 2. De groep met een intensief leefstijlprogramma hield een lagere apneu-hypopneu-index dan de controlegroep, en het effect hing samen met hoeveel gewicht er daadwerkelijk af bleef.

Hoe je dat buikvet aanpakt zonder de hormonale kant te negeren, staat in buikvet kwijtraken als man.

Waarom hebben mannen vaker slaapapneu dan vrouwen?

Mannen hebben een langere keelholte, een smallere doorgang en een andere spierspanning in de bovenste luchtweg tijdens de slaap. Daar komt bij dat mannen vet eerder rond hals en buik opslaan dan rond heupen en dijen. Die combinatie verklaart het verschil in vrijwel elk bevolkingsonderzoek.

De cijfers zijn niet subtiel. In de HypnoLaus-studie had 49,7 procent van de mannen tussen 40 en 85 jaar een matige tot ernstige vorm, tegenover 23,4 procent van de vrouwen.

Leeftijd stapelt daarbovenop. Het risico stijgt tot ongeveer je zestigste en vlakt daarna af, wat betekent dat de jaren waarin je carriere en gezin het drukst zijn precies de jaren zijn waarin de kans het hardst oploopt.

Welke risicofactoren zijn er nog meer?

Naast gewicht en geslacht speelt een handvol andere dingen mee. De tabel hieronder zet ze op een rij, met per factor waarom hij meetelt en of je er zelf iets aan kunt veranderen. Die laatste kolom is het punt van dit artikel.

Kijk je naar die rechterkolom, dan blijkt de meerderheid van de factoren beinvloedbaar. Dat is een prettiger conclusie dan de meeste mensen verwachten wanneer ze op dit onderwerp uitkomen.

Welke aandoeningen verhogen de kans op slaapapneu?

Een trage schildklier is de bekendste. Bij hypothyreoidie kan weefsel in de keel vasthouden en zwellen, en de aandoening geeft daarnaast vermoeidheid en traagheid die op apneu lijken. Dat maakt hem tweemaal relevant: als versterkende factor en als verwarrende diagnose.

Verder hangt slaapapneu samen met hoge bloeddruk, diabetes type 2 en hartritmestoornissen. Dat verband loopt beide kanten op. Peppard en collega's lieten in 2000 in de New England Journal of Medicine zien dat de kans op nieuwe hoge bloeddruk toenam naarmate de apneu ernstiger was, ook na correctie voor gewicht en leeftijd.

De Hartstichting noemt slaapapneu daarom bij de zaken die met hoge bloeddruk en ritmestoornissen samenhangen. Bij een bloeddruk die niet zakt ondanks medicatie is het een van de dingen die een arts erbij kan betrekken.

Wat je schildklier hiermee te maken heeft, lees je in schildklier bij mannen. De bloeddrukkant staat in hoge bloeddruk bij mannen.

Kunnen medicijnen slaapapneu verergeren?

Ja, een aantal middelen kan de ademhaling tijdens de slaap ongunstig beinvloeden. Slaapmiddelen uit de benzodiazepinegroep en sterke pijnstillers uit de opioidegroep ontspannen de spieren en dempen de ademprikkel. Dat is precies de verkeerde combinatie bij een luchtweg die al te makkelijk dichtvalt.

Testosteron van buitenaf hoort ook in dit rijtje, en dat is voor onze lezers de meest relevante. Hoyos en collega's gaven in 2012 achttien weken testosteron aan mannen met overgewicht en ernstige slaapapneu. In de eerste weken werd de ademhaling tijdens de slaap meetbaar slechter, al was dat verschil na achttien weken niet meer significant.

Dit is geen reden om iets te stoppen op eigen houtje. Het is een reden om te melden dat je snurkt of overdag wegvalt wanneer je met je arts over testosterontherapie praat. Wat daar verder bij komt kijken, staat in TRT uitgelegd.

Wat kun je met bloedonderzoek uitzoeken?

Bloed toont slaapapneu niet aan. Wat bloed wel doet, is de aandoeningen zichtbaar maken die de klachten nabootsen of die de apneu versterken: een trage schildklier, een ijzertekort, een ontregelde bloedsuiker en een laag testosteron.

Dat is precies de reden waarom veel mannen hier belanden. De klacht is vermoeidheid, de eerste stap is een bloedtest, en de uitkomst bepaalt of het gesprek daarna over hormonen of over ademhaling gaat.

Een breed beeld leg je vast met het hormoonpanel voor mannen. Wat er dan precies gemeten wordt, staat op de markerpagina's TSH en testosteron totaal.

Waar het op neerkomt

De oorzaken van slaapapneu zijn deels anatomie en deels leefstijl, en het goede nieuws is dat de leefstijlkant zwaarder weegt dan mensen denken. Gewicht, alcohol, roken en slaaphouding zitten alle vier in je eigen hand.

Wat mij daarbij opvalt, is hoe vaak medicatie buiten beeld blijft in dit gesprek. Slaapmiddelen en testosteron worden zelden genoemd wanneer iemand vertelt dat hij de laatste maanden harder snurkt.

Herken je meerdere factoren uit de tabel, bespreek het dan met je huisarts en vraag naar een slaaponderzoek. Hoe dat eruitziet, staat in slaaponderzoek. Het volledige beeld vind je in de pillar slaapapneu bij mannen.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Heinzer R, et al. Prevalence of sleep-disordered breathing in the general population: the HypnoLaus study. The Lancet Respiratory Medicine, 2015. PMID 25682233
• Kuna ST, et al. Long-term effect of weight loss on obstructive sleep apnea severity in obese patients with type 2 diabetes. Sleep, 2013. PMID 23633746
• Peppard PE, et al. Prospective study of the association between sleep-disordered breathing and hypertension. New England Journal of Medicine, 2000. PMID 10805822
• Hoyos CM, et al. Body compositional and cardiometabolic effects of testosterone therapy in obese men with severe obstructive sleep apnoea. European Journal of Endocrinology, 2012. PMID 22848006