Metabole Gezondheid Check

HbA1c biedt een langetermijnbeeld van de bloedsuikerregulatie, in tegenstelling tot nuchtere glucose die een enkel moment weergeeft. Het is essentieel voor de diagnose en het beheer van diabetes. Raadpleeg uw zorgverlener.

ALAT is een van de meest gebruikte markers om leverbelasting of leverschade vroeg op te sporen. De lever heeft een groot regeneratievermogen en geeft vaak pas klachten als de schade al ver gevorderd is. ALAT kan al verhoogd zijn voordat je iets merkt. Niet-alcoholische vetlever (NAFLD) is de meest voorkomende oorzaak van een chronisch licht verhoogd ALAT in westerse landen. Naar schatting heeft 25% van de volwassenen enige mate van leververvetting, vaak zonder het te weten. ALAT-controle kan dit vroeg aan het licht brengen, waarna leefstijlaanpassingen verdere schade kunnen voorkomen. Bij alcoholgebruik geeft de verhouding ALAT/ASAT aanvullende informatie. Een ASAT/ALAT-ratio boven 2 past bij alcoholgerelateerde leverschade, terwijl bij vetlever het ALAT doorgaans hoger is dan het ASAT. Medicijnen zoals paracetamol (bij hoge doseringen), statines en bepaalde antibiotica kunnen ALAT eveneens verhogen.

Nuchtere insuline kan insulineresistentie jaren voordat diabetes zich ontwikkelt detecteren. Vroege detectie maakt levensstijlinterventies mogelijk die progressie kunnen voorkomen. Raadpleeg uw zorgverlener voor persoonlijk advies.

Verhoogde triglyceriden kunnen bijdragen aan atherosclerose en zijn een component van metabool syndroom. Ze zijn vaak verhoogd samen met insulineresistentie. Raadpleeg uw zorgverlener.

GGT wordt beschouwd als de meest gevoelige enzymatische indicator voor galwegproblemen. Verhoogde waarden kunnen wijzen op galwegobstructie, leverontsteking of chronisch alcoholgebruik, vaak voordat andere leverenzymen afwijkend worden. Omdat GGT snel reageert op alcoholinname, wordt het vaak gebruikt om alcoholgerelateerde leverschade te monitoren. Het volgen van GGT in de tijd kan waardevol inzicht bieden in de effectiviteit van leefstijlveranderingen en behandeling.

Diabetes type 2 treft meer dan een miljoen Nederlanders en naar schatting hebben nog eens 1,1 miljoen mensen prediabetes zonder het te weten. Onbehandeld verhoogt diabetes het risico op hart- en vaatziekten, nierschade, oogproblemen en zenuwschade aanzienlijk. Prediabetes is een omkeerbaar stadium. Met leefstijlaanpassingen — gewichtsverlies, meer beweging, minder suiker en bewerkte koolhydraten — kan meer dan de helft van de mensen met prediabetes voorkomen dat ze diabetes ontwikkelen. Dat maakt vroegtijdige opsporing via een nuchtere glucosetest of HbA1c zeer waardevol.

LDL-cholesterol is de best onderbouwde modificeerbare risicofactor voor atherosclerotische hart- en vaatziekten. Elke verlaging van 1 mmol/L LDL vermindert het risico op een cardiovasculair event met ongeveer 20–25%. Dit effect is onafhankelijk van hoe de verlaging tot stand komt — via voeding, beweging of medicatie. Bij familiaire hypercholesterolemie (FH) — een erfelijke aandoening die bij ongeveer 1 op de 250 mensen voorkomt — is het LDL van jongs af aan verhoogd, waardoor het risico op vroege hart- en vaatziekten sterk toeneemt. Vroege opsporing en behandeling zijn cruciaal.

Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Een verhoogd cholesterol — met name LDL — is een van de best onderbouwde risicofactoren. Het proces van aderverkalking (atherosclerose) verloopt geleidelijk over tientallen jaren en geeft lange tijd geen klachten, tot een hartinfarct of beroerte optreedt. De cholesterol-waarde staat niet op zichzelf. Het cardiovasculaire risico wordt bepaald door het samenspel van cholesterol, bloeddruk, leeftijd, roken, diabetes en familiaire belasting. Een cholesterol van 6,0 mmol/L bij een verder gezonde 30-jarige heeft een andere betekenis dan diezelfde waarde bij een 60-jarige roker met diabetes. Vroegtijdige detectie en behandeling van een verhoogd cholesterol — via leefstijl en indien nodig medicatie — kan het risico op hart- en vaatziekten aanzienlijk verlagen.

HDL heeft een actieve beschermende functie: het haalt overtollig cholesterol weg uit de vatwanden en transporteert het naar de lever. Dit proces heet reverse cholesterol transport en tegengaat het proces van aderverkalking. Een laag HDL is een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten, zelfs als het LDL normaal is. Een laag HDL wordt vaak gezien bij metabole risicofactoren: overgewicht, weinig beweging, roken, insulineresistentie en diabetes type 2. Het is daarmee een marker van de algehele metabole gezondheid.