Alkalische fosfatase en botbelasting

De bepaling meet de totale activiteit van alkalische fosfatase in het bloed, uitgedrukt in u/l. Fosfatase is een enzym dat fosfaatgroepen van andere moleculen afsplitst. Vrijwel elk weefsel maakt er een eigen variant van. De test telt die varianten bij elkaar op, zonder onderscheid.

Twee varianten bepalen bij een volwassen sporter het beeld. De botversie ontstaat in osteoblasten, de bouwcellen van het skelet. De leverversie zit in de bekleding van de kleine galgangen. Eén uitslag maakt dat onderscheid niet.

De alkalische fosfatase waarde volgt daarmee de snelheid van de botombouw. Dat is nuttig om te weten, want botombouw is bij zwaar trainen zelden constant.

De referentiebanden hieronder komen uit NUMBER, het landelijke project van de NVKC. Bij mannen tussen 19 en 50 jaar ligt de band op 45 tot 128 u/l. Bij vrouwen in dezelfde leeftijdsgroep is dat 38 tot 123 u/l. Uw eigen laboratoriumuitslag blijft leidend.

Zoek eerst de oorzaak, pas daarna een oplossing. Bij alkalische fosfatase te hoog is de eerste vraag altijd dezelfde. Komt de stijging uit bot, of uit de galwegen?

Gamma-GT beslist dat. Dat enzym zit in de lever en de galwegen, en niet in bot. Blijft gamma-GT normaal terwijl dit enzym verhoogd is, dan komt de stijging vrijwel zeker uit botweefsel.

Bij een lifter zijn er dan drie kandidaten, in deze volgorde. Een genezende stressfractuur, die de waarde weken achtereen optilt. Een laag vitamine D, dat de botombouw versnelt zonder dat u er iets van merkt. En een langdurig te lage energie-inname naast een hoog trainingsvolume.

De vitamine D-route verdient de meeste aandacht, want ze is stil en veelvoorkomend. Bij een tekort neemt de aanmaakactiviteit van osteoblasten toe. In dat gesprek horen ook calcium en fosfaat thuis, want die twee sturen de mineralisatie mee.

Stijgt gamma-GT wel mee, dan gaat het gesprek over de galafvoer. Let dan ook op middelen die u gebruikt. Anabole steroïden en sommige orale supplementen belasten de lever, en cholestase door medicatie is een reële oorzaak.

In vrijwel elk leverpanel zit alkalische fosfatase standaard. De meeste lifters treffen de uitslag dus aan zonder erom gevraagd te hebben.

Gericht meten past bij vier situaties. Bij herstel van een stressfractuur, om het verloop te volgen.

Bij aanhoudende bot- of gewrichtspijn die niet bij een bekende blessure past. Bij een bekend of vermoed vitamine D-tekort. En bij gebruik van middelen die de lever belasten.

Vraag de bepaling nooit los aan. Zonder gamma-GT ernaast kunt u een verhoogde uitslag niet plaatsen, en dan is de meting weinig waard.

Nu de timing rond training. Voor dit enzym maakt een zware sessie weinig uit, want spierweefsel is geen bron. Loopt CK of ASAT in dezelfde afname mee, houd dan twee dagen rust aan.

Nuchter zijn is meestal niet nodig voor deze bepaling. Toch is het netter. De darmvorm van het enzym stijgt na een vette maaltijd. Mensen met bloedgroep O en B merken dit het meest.