Tamsulosine bijwerkingen bij mannen: van droog klaarkomen tot je ogen

De bijwerkingen van tamsulosine die mannen het vaakst melden zijn duizeligheid bij opstaan, een veranderde of droge zaadlozing, een verstopte neus en hoofdpijn. Een veranderde zaadlozing treft 8 tot 18 procent van de gebruikers. De duizeligheid zakt bij veel mannen binnen enkele weken weg, de droge zaadlozing meestal niet.

Ik vind de bijsluiter hier onbevredigend. "Abnormale ejaculatie" is medisch correct en tegelijk volstrekt nietszeggend als je wilt weten wat er in bed gebeurt.

Dus hieronder staat per bijwerking wat je er praktisch van merkt, en of hij weggaat.

Welke bijwerkingen van tamsulosine komen het meest voor?

Duizeligheid staat bovenaan, vooral in de eerste dagen en vooral bij het opstaan uit bed of een stoel. Daarna komen een verstopte neus, hoofdpijn, en maag- en darmklachten zoals misselijkheid of verstopping. Volgens de bijsluiter helpt het bij die maagklachten vaak om de capsule met wat eten te nemen.

Die duizeligheid heeft een logische oorzaak. Tamsulosine ontspant spierweefsel, en dat doet het niet alleen bij je prostaat maar ook in je bloedvaten.

Sta je snel op, dan zakt je bloeddruk even. Dat voelt als een licht hoofd of zwarte vlekken. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt dit effect expliciet bij deze middelengroep.

Vermoeidheid wordt gemeld door ongeveer 7 procent van de gebruikers. Dat is genoeg om op te vallen en te weinig om er zeker van te zijn dat het middel de oorzaak is. Slecht slapen door nachtelijk plassen doet hetzelfde met je energie.

Wat is een droge zaadlozing en gaat dat weer over?

Bij een droge zaadlozing komt het orgasme wel, maar er komt geen of veel minder vocht mee. Het sperma gaat richting je blaas in plaats van naar buiten, wat retrograde ejaculatie heet. Het is niet schadelijk en het gaat bij de meeste mannen weer over als je met het middel stopt.

Dit is waar mannen stil van worden, en dat is jammer. Er is namelijk iets aan te doen.

Hoe vaak het gebeurt, hangt sterk af van welke alfablokker je slikt. De systematische review en meta-analyse van Gacci en collega's uit 2014 vergeleek dat tussen middelen en vond duidelijke verschillen (PMID 24708055). Silodosine zit daarin aan de hoge kant, alfuzosine aan de lage.

Twee dingen zijn praktisch relevant. Je urine kan er na een orgasme wat troebel uitzien, want daar zit het sperma dan in. En als je nog kinderen wilt, is dit een gesprek met je arts waard, want zonder vocht is een zwangerschap langs de gewone route lastig.

Hoe een zaadlozing normaal verloopt, staat in zaadlozing: hoe werkt het en wat is normaal. Wil je weten welk middel op dit punt anders uitpakt, lees dan alternatief voor tamsulosine.

Kun je van tamsulosine gewicht toenemen?

Gewichtstoename staat niet als gangbare bijwerking in de bijsluiter van tamsulosine. Wat wel gebeurt: vochtvasthouden en zwelling van handen of voeten worden zelden gemeld, en dat kan op de weegschaal een paar kilo lijken. Ook minder bewegen door vermoeidheid speelt vaak mee.

Dat "tamsulosine gewichtstoename" veel gezocht wordt, zegt niet dat het verband bewezen is.

De mannen die dit opzoeken zijn meestal zestig-plus, gebruiken vaak meer dan één medicijn en hebben soms ook een bloeddrukverlager. Die laatste groep geeft wel vaker vochtvasthouden. Daarover schreven we bloeddrukverlagers en bijwerkingen.

Zie je in korte tijd een paar kilo bijkomen, plus dikke onderbenen of kortademigheid, dan is dat iets voor je huisarts. Niet omdat het per se de tamsulosine is, maar omdat die combinatie andere oorzaken kan hebben.

Wat doet tamsulosine met je ogen?

Tamsulosine kan de iris slapper maken, wat een staaroperatie technisch moeilijker maakt. Dat heet het intraoperatieve floppy iris syndroom, of IFIS. Meld het gebruik daarom bij je oogarts, ook als je maanden eerder gestopt bent. Daarnaast worden wazig zien en droge ogen soms gemeld.

Van alle bijwerkingen op deze lijst is dit de enige waar iemand anders iets mee moet doen.

Chang en Campbell beschreven het verband in 2005 in het Journal of Cataract and Refractive Surgery (PMID 15899440). In 2014 vergeleken Chang en collega's de ernst bij tamsulosine tegenover alfuzosine, en het risicoprofiel bleek per alfablokker te verschillen (PMID 24314842). Een onderzoek in Ophthalmology uit 2009 keek naar de factoren die met IFIS samenhangen (PMID 19243826).

Stoppen kort voor de operatie lost het niet op, dat is het lastige. Het effect op de iris kan blijven bestaan. Vertellen is dus zinvoller dan stoppen.

Slecht slapen door tamsulosine?

Slapeloosheid staat in de bijsluiter als bijwerking, maar bij plasklachten is de oorzaak vaak indirect. Word je twee of drie keer per nacht wakker om te plassen, dan is je slaap al verstoord voordat het middel iets doet. Als tamsulosine dat plassen vermindert, kan de slaap juist verbeteren.

Dat maakt dit een bijwerking die je alleen met een beetje bijhouden kunt beoordelen.

Een simpele manier: turf twee weken hoe vaak je per nacht uit bed komt, en vergelijk dat met de twee weken voordat je begon. Merk je dat je vaker wakker ligt zonder te hoeven plassen, dan is dat een ander verhaal dan vaker naar de wc gaan. Over die tweede situatie schreven we vaak plassen in de nacht.

Welke bijwerkingen verdwijnen en welke blijven?

Grofweg geldt: bijwerkingen die met bloeddruk en gewenning te maken hebben zakken vaak binnen enkele weken weg. Bijwerkingen die met de werking op spierweefsel bij de zaadlozing te maken hebben, blijven meestal zolang je het middel gebruikt. Hieronder staat het per klacht.

Die laatste regel is de enige met haast. Een snel opkomende zwelling van gezicht, lippen of hals hoort niet bij gewenning.

Twee mannen van 61 slikken beiden 0,4 mg tamsulosine. De eerste was de eerste week duizelig en merkt daar na een maand niets meer van. De tweede heeft nog steeds een droge zaadlozing, precies zoals de tabel voorspelt.

Wat mij daarin opvalt: de bijwerking die blijft, is bijna nooit de bijwerking waar mannen op voorbereid zijn.

Wat je hiermee kunt doen

Houd twee weken bij welke klacht wanneer opkomt, en op welk tijdstip je de capsule neemt. Neem dat lijstje mee naar je huisarts of apotheker. Een vast innamemoment na dezelfde maaltijd is vaak het eerste wat verandert.

Zeg het ook als de droge zaadlozing je dwarszit. Er zijn alfablokkers met een ander profiel, en dat gesprek begin je zelf of niemand begint het.

Hoe het middel precies werkt en wat je arts controleert, staat in tamsulosine: hoe het werkt en wat je arts controleert. Wil je je PSA-waarde in beeld hebben, dan kun je een PSA-test laten doen.

Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Gacci M, et al. Impact of medical treatments for male lower urinary tract symptoms due to benign prostatic hyperplasia on ejaculatory function: a systematic review and meta-analysis. J Sex Med. 2014. PMID 24708055.
• Chang DF, Campbell JR. Intraoperative floppy iris syndrome associated with tamsulosin. J Cataract Refract Surg. 2005. PMID 15899440.
• Chang DF, et al. Prospective masked comparison of intraoperative floppy iris syndrome severity with tamsulosin versus alfuzosin. Ophthalmology. 2014. PMID 24314842.
• Neff KD, et al. Factors associated with intraoperative floppy iris syndrome. Ophthalmology. 2009. PMID 19243826.
• Farmacotherapeutisch Kompas. Preparaattekst tamsulosine. Geraadpleegd 2026. farmacotherapeutischkompas.nl.