Zaadlozing: hoe werkt het en wat is normaal?

Een zaadlozing verloopt in twee fasen: eerst verzamelt je lichaam sperma achter een gesloten klep, dan pompen spieren het naar buiten. Er komt gemiddeld 2 tot 6 milliliter vrij, ongeveer een theelepel. Daarin zitten normaal tientallen miljoenen zaadcellen per milliliter.

Het grootste deel van dat vocht komt niet uit je zaadballen. Ongeveer 70 procent komt uit je zaadblaasjes en zo'n 20 procent uit je prostaat.

Dat verbaast bijna iedereen. De zaadcellen zelf zijn qua volume een rounding error.

Hoe werkt een zaadlozing precies?

Een zaadlozing kent twee stappen die vlak na elkaar komen. In de emissiefase schuiven zaadcellen vanuit je bijballen naar je urinebuis, waar vocht uit je prostaat en zaadblaasjes zich erbij voegt. In de expulsiefase knijpen bekkenbodemspieren ritmisch samen en spuiten het geheel naar buiten.

Tussen die twee fasen zit een klep. De blaashals sluit, zodat je sperma naar buiten gaat en niet je blaas in.

Sluit die klep niet goed, dan gaat het sperma de verkeerde kant op. Dat heet een retrograde ejaculatie, en dan is je orgasme normaal maar komt er weinig of niets naar buiten. Sommige prostaatmedicijnen kunnen dat veroorzaken.

Het punt waarop je het niet meer kunt tegenhouden heet het punt van onvermijdelijkheid. Dat zit ongeveer twee tot vier seconden voor de eerste spiersamentrekking.

Wat is een normale hoeveelheid?

Ongeveer 2 tot 6 milliliter per zaadlozing, met een gemiddelde rond de 3 milliliter. Minder na een korte pauze, meer na een paar dagen. Die schommeling is normaal en zegt op zichzelf niets over je vruchtbaarheid.

Wat vaker misgaat in de beleving: mannen vergelijken zichzelf met porno. Dat is geen referentiewaarde, dat is een productie.

De Wereldgezondheidsorganisatie stelde in 2010 referentiewaarden op op basis van mannen die binnen een jaar een kind verwekten (Cooper, 2010). Dat is de belangrijkste nuance aan die getallen: het zijn geen normaalwaarden, het zijn ondergrenzen van een vruchtbare groep.

Die 4 procent bij vorm leest als een typefout. Dat is het niet. Bij gezonde, vruchtbare mannen is de overgrote meerderheid van de zaadcellen niet perfect gevormd.

Ik vind dat het nuttigste getal uit de hele tabel. Het laat zien hoeveel marge je lichaam ingebouwd heeft.

Hoe vaak is normaal?

Er bestaat geen normaal aantal. Onderzoek naar frequentie meet gemiddelden, geen voorschriften, en de spreiding tussen mannen is enorm. Van meerdere keren per dag tot een paar keer per maand valt alles binnen wat mensen normaal doen.

Voor de zaadkwaliteit maakt het wel iets uit. Een pauze van 2 tot 7 dagen wordt aangehouden voor een zaadanalyse, omdat te kort en te lang allebei het beeld verschuiven.

Dat is een laboratoriumafspraak, geen leefregel. Het zegt niets over hoe vaak je seks zou moeten hebben.

Wat komt er nog meer uit?

Voor de zaadlozing komt er voorvocht vrij uit de klieren van Cowper. Dat is een helder glijmiddel dat je urinebuis neutraliseert. Het bevat zelf geen zaadcellen, maar er kunnen zaadcellen van een eerdere lozing in achterblijven.

In een onderzoek onder 27 mannen zat er bij 11 van hen zaad in het voorvocht (Killick, 2011). Dat is 41 procent, en het is de reden dat terugtrekken zo slecht werkt.

Wat voorvocht precies is en wat het onderzoek erover zegt, staat in voorvocht en zwangerschap.

Wanneer zegt een verandering iets?

Een plotselinge verandering die aanhoudt is interessanter dan een geleidelijke. Denk aan bloed in je sperma, pijn bij het klaarkomen, of een lozing die opeens vrijwel droog is. Dat zijn dingen om bij je huisarts te melden, niet om zelf uit te puzzelen.

De kleur schommelt van helderwit tot lichtgrijs of licht geel. Dat is zelden een signaal.

Wat mij hier opvalt: mannen googelen wekenlang op kleur en nauwelijks op pijn. Terwijl pijn het signaal is dat telt.

Komt het klaarkomen structureel veel te snel, dan is dat een apart onderwerp. De mediane tijd tot de zaadlozing lag in een onderzoek in vijf landen op 5,4 minuten (Waldinger, 2005), en wat dat betekent lees je in te snel klaarkomen.

Doet het pijn aan je teelbal, dan hoort dat niet bij een zaadlozing. Zie pijn aan je teelbal.

Wat kun je laten meten?

De zaadlozing zelf meet je niet in bloed. Wil je iets over je zaadkwaliteit weten, dan is een zaadanalyse de enige route. Hoe je die uitslag leest, hebben we uitgewerkt in zaadanalyse waarden.

Hormonen sturen de productie aan. Speelt er ook minder zin mee, dan is ons overzicht over minder zin in seks en je hormonen een logisch startpunt. Lukt zwanger worden niet, dan staat in zwanger worden lukt niet wat je kunt laten onderzoeken.

Het IVF Partneronderzoek brengt de bloedwaarden in beeld die bij de man in een vruchtbaarheidstraject worden bekeken. Bespreek de uitslag daarna met je huisarts.

Bronnen

1. Cooper TG, Noonan E, von Eckardstein S, et al. World Health Organization reference values for human semen characteristics. Hum Reprod Update. 2010;16(3):231-245. PMID: 19934213.
2. Killick SR, Leary C, Trussell J, Guthrie KA. Sperm content of pre-ejaculatory fluid. Hum Fertil (Camb). 2011;14(1):48-52. PMID: 21155689.
3. Waldinger MD, Quinn P, Dilleen M, Mundayat R, Schweitzer DH, Boolell M. A multinational population survey of intravaginal ejaculation latency time. J Sex Med. 2005;2(4):492-497. PMID: 16422843.
4. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. Wereldgezondheidsorganisatie.

Disclaimer

Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies van je huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel je bij spoed 112.