Voorvocht is de heldere vloeistof die uit je penis komt zodra je opgewonden raakt, ruim voor je klaarkomt. Het komt uit de klieren van Cowper en werkt als natuurlijk glijmiddel. En ja, je partner kan er zwanger van worden: in een onderzoek uit 2011 zat er bij 11 van de 27 mannen zaad in het voorvocht (Killick, 2011).
Dat is 41 procent. Dat cijfer verrast bijna iedereen die het voor het eerst leest, en het verraste mij ook.
Wat me aan dit onderwerp opvalt: bijna alle Nederlandse pagina's erover zijn geschreven voor vrouwen. De man leest mee over zijn eigen lichaam. Daarom pakken we het hier van de andere kant aan.
Wat is voorvocht precies?
Voorvocht is een helder, glibberig vocht dat bij opwinding vrijkomt, ver voor de zaadlozing. Het komt uit de klieren van Cowper, twee kliertjes ter grootte van een erwt die onder je prostaat liggen. Ze maken je urinebuis glad en neutraliseren zuurresten van je urine.
Die tweede functie is de interessante. Zaadcellen overleven slecht in een zure omgeving, dus voorvocht ruimt de route alvast op.
De hoeveelheid verschilt sterk per man. Bij de een blijft het bij een paar druppels, bij de ander is het bijna een theelepel. Dat verschil zegt niets over je vruchtbaarheid.
Je hebt er ook geen controle over. Voorvocht komt niet met een spiersamentrekking zoals een zaadlozing. Het sijpelt gewoon.
Kun je zwanger worden van voorvocht?
Ja, dat kan. Voorvocht wordt gemaakt in de klieren van Cowper en bevat van zichzelf geen zaadcellen. Maar er kunnen zaadcellen in terechtkomen die van een eerdere zaadlozing zijn achtergebleven in je urinebuis. Die liften mee naar buiten.
Dat is het hele mechanisme. Geen mythe, geen broodjeaapverhaal.
Plassen tussen twee keer seks door spoelt je urinebuis door. Urine is zuur, dus achtergebleven zaadcellen overleven dat meestal niet. Het verkleint de kans, maar het is geen anticonceptie.
Voorvocht kan daarnaast soa's overdragen. Het RIVM registreert jaarlijks hoeveel soa's in Nederland worden vastgesteld via de centra voor seksuele gezondheid. Overdracht via voorvocht is precies de reden dat een condoom vanaf het begin aan hoort, niet pas vlak voor het klaarkomen.
Wat zegt het onderzoek precies?
Twee studies keken rechtstreeks naar zaad in voorvocht, en ze spreken elkaar tegen. Dat is geen detail. Het verklaart waarom je online zulke stellige en tegenstrijdige antwoorden leest op precies dezelfde vraag.
| Studie | Deelnemers | Zaad in voorvocht? | Beweeglijk zaad? |
|---|---|---|---|
| Killick e.a., 2011 | 27 mannen, 40 monsters | Ja, bij 11 van de 27 (41%) | Ja, bij 10 van de 27 (37%) |
| Zukerman e.a., 2003 | 12 mannen | Nee, in geen enkel monster | Niet van toepassing |
Waar zit het verschil in? Killick liet het voorvocht binnen twee minuten opvangen en meteen onderzoeken. Zukerman gebruikte een andere opzet en een kleinere groep. Bij zulke kleine aantallen kan toeval een groot deel van het verschil verklaren.
Mijn lezing is simpel. Als de ene helft van het bewijs zegt "bij 4 op de 10 mannen zit er zaad in" en de andere helft zegt "wij vonden niets", dan weet je vooral één ding niet: in welke groep jij zit.
Neem twee mannen van 29, allebei gezond, allebei zonder klachten. De een produceert voorvocht met beweeglijk zaad, de ander niet. Aan de buitenkant zie je het verschil niet, en geen van beiden merkt er iets van.
Hoe betrouwbaar is terugtrekken?
Terugtrekken hoort bij de minst betrouwbare methodes. Bij typisch gebruik, dus inclusief de keren dat het misgaat, raakt ongeveer 1 op de 5 vrouwen binnen een jaar toch zwanger. Voorvocht is daarbij maar een deel van de verklaring.
De rest is timing. En daar schatten mannen zichzelf structureel te positief in.
Thuisarts.nl, het patiëntenplatform van het Nederlands Huisartsen Genootschap, zet de betrouwbaarheid van de verschillende anticonceptiemethodes naast elkaar. Past jullie huidige methode nog bij jullie situatie? Dat is een gesprek voor de huisarts, samen.
Wat betekent voorvocht voor je vruchtbaarheid?
Weinig tot niets. De hoeveelheid, de kleur en de dikte van je voorvocht zeggen niets over je zaadkwaliteit. Wil je daar iets zinnigs over weten, dan is een zaadanalyse de enige route: die telt je zaadcellen en kijkt hoe goed ze bewegen.
De Wereldgezondheidsorganisatie stelde in 2010 referentiewaarden op voor zaadkwaliteit, gebaseerd op mannen die binnen een jaar een kind verwekten (Cooper, 2010). Voorvocht komt in die waarden niet voor. Het is nooit gemeten als vruchtbaarheidssignaal.
Hoe je zo'n uitslag leest, hebben we uitgewerkt in zaadanalyse waarden. En hoe een zaadlozing technisch werkt staat in zaadlozing: hoe werkt het.
Wanneer is het slim om verder te kijken?
Voorvocht op zich is nooit een reden voor onderzoek. Lukt zwanger worden na een jaar proberen niet, dan kan het redelijk zijn dat jij als man ook laat kijken. Bij ongeveer de helft van de stellen met vruchtbaarheidsproblemen speelt een mannelijke factor mee.
Hormonen spelen daarin een rol. Hoe die samenhangen met zin en functie lees je in ons overzicht over minder zin in seks en je hormonen. Lukt het zwanger worden niet, dan staat in zwanger worden lukt niet wat je kunt laten onderzoeken.
Het IVF Partneronderzoek brengt de bloedwaarden in beeld die bij de man in een vruchtbaarheidstraject worden bekeken. Bespreek de uitslag daarna met je huisarts, want die kent jullie situatie.
Bronnen
- Killick SR, Leary C, Trussell J, Guthrie KA. Sperm content of pre-ejaculatory fluid. Hum Fertil (Camb). 2011;14(1):48-52. PMID: 21155689.
- Zukerman Z, Weiss DB, Orvieto R. Does preejaculatory penile secretion originating from Cowper's gland contain sperm? J Assist Reprod Genet. 2003;20(4):157-159. PMID: 12762415.
- Cooper TG, Noonan E, von Eckardstein S, et al. World Health Organization reference values for human semen characteristics. Hum Reprod Update. 2010;16(3):231-245. PMID: 19934213.
- RIVM. Seksuele gezondheid in Nederland, jaarrapportage centra seksuele gezondheid. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
- Thuisarts.nl. Anticonceptie. Nederlands Huisartsen Genootschap.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies van je huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel je bij spoed 112.
Auteur
