Een zaadanalyse, of spermogram, is vaak het eerste onderzoek bij een kinderwens waarbij het niet meteen lukt. Het klinkt klinisch, maar het komt neer op drie simpele vragen: heb je genoeg zaadcellen, bewegen ze goed, en zijn ze normaal gevormd?
Wat veel mannen niet weten: één mindere uitslag zegt op zichzelf weinig. De zaadkwaliteit schommelt, en daarom telt het beeld over meerdere metingen meer dan één los resultaat.
Waar kijkt een zaadanalyse naar?
Een laboratorium beoordeelt je zaad op een aantal kenmerken. De drie belangrijkste zijn het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. Daarnaast wordt onder meer naar het volume en de zuurgraad gekeken.
Elk kenmerk zegt iets anders. Veel zaadcellen die slecht bewegen, geeft een ander beeld dan weinig zaadcellen die het prima doen. Daarom kijkt een arts naar het geheel, niet naar één getal. Het bredere verhaal lees je in onze pijler over mannelijke vruchtbaarheid.
Wat betekenen de belangrijkste waarden?
De onderstaande tabel zet de kernbegrippen op een rij. De exacte grenswaarden verschillen per laboratorium en richtlijn, dus lees altijd de toelichting bij je eigen uitslag.
| Waarde | Wat het meet | Waarom het telt |
|---|---|---|
| Concentratie | Aantal zaadcellen per milliliter | Te weinig kan de kans op bevruchting verlagen |
| Totaal aantal | Zaadcellen in het hele monster | Geeft samen met het volume een completer beeld |
| Beweeglijkheid | Hoeveel zaadcellen goed bewegen | Bewegende cellen bereiken makkelijker de eicel |
| Vorm (morfologie) | Hoeveel zaadcellen normaal gevormd zijn | Kan iets zeggen over de bevruchtingskans |
Een afwijking op één kenmerk betekent niet automatisch dat zwanger worden onmogelijk is. Veel mannen met een mindere uitslag krijgen alsnog kinderen, soms met wat hulp.
Waarom is één uitslag niet genoeg?
De zaadkwaliteit kan flink schommelen. Koorts, een zware periode, ziekte of zelfs het interval sinds de laatste zaadlozing kunnen de uitslag kleuren. Daarom wordt een afwijkende analyse meestal na enkele weken tot maanden herhaald.
Volgens Thuisarts.nl is een enkele mindere uitslag geen eindoordeel, en wordt vaak een herhaling gedaan voordat er conclusies worden getrokken. Omdat de aanmaak van zaadcellen zo’n drie maanden duurt, zie je effect van veranderingen ook pas later terug.
Wat doen hormonen erbij?
Een zaadanalyse kijkt naar de zaadcellen zelf, maar niet naar de aansturing. Daarvoor zijn hormonen nuttig. Waarden als FSH, LH en testosteron kunnen helpen begrijpen waar een eventueel probleem zit.
Je vindt deze terug als losse markers, zoals FSH en LH. Wat er bij het spermaonderzoek zelf wordt beoordeeld, staat op de pagina over die bepaling. Hoe hormonen en zaadkwaliteit samenhangen lees je in ons stuk over spermakwaliteit en hormonen.
Wanneer en hoe laat je het doen?
Lukt zwanger worden na ongeveer een jaar niet, dan is een zaadanalyse vaak de eerste stap bij de man. Een aanvullend bloedonderzoek naar je hormonen kan het beeld completer maken. Wat de man verder kan laten onderzoeken lees je in ons stuk over zwanger worden lukt niet.
Het IVF Partneronderzoek richt zich op de man in een kinderwenstraject. Bespreek je uitslagen altijd met een arts, want één meting is een momentopname en geen diagnose.
Veelgestelde vragen
Hoelang moet ik me onthouden voor een zaadanalyse?
Meestal wordt een onthoudingsperiode van een paar dagen geadviseerd, niet te kort en niet te lang. Te kort of juist heel lang kan de uitslag beïnvloeden. Volg het advies van het laboratorium of je arts, zodat de meting goed te beoordelen is.
Betekent een afwijkende uitslag dat ik onvruchtbaar ben?
Nee. Een mindere uitslag verlaagt soms de kans, maar betekent zelden onvruchtbaarheid. De zaadkwaliteit schommelt, dus een herhaling hoort erbij. Veel mannen met een afwijkende analyse krijgen alsnog kinderen, soms met medische hulp.
Kan ik thuis een spermatest doen?
Er bestaan zelftests die thuis een ruwe indicatie van je zaadcelaantal geven. Ze kunnen een eerste signaal zijn, maar ze kijken niet naar beweging en vorm, en zijn minder betrouwbaar dan een laboratoriumanalyse. Bij een kinderwens die niet lukt, is onderzoek via je arts de zekerste route. Een geruststellende thuistest sluit een probleem met beweging of vorm dan ook niet uit.
Bronnen
- Thuisarts.nl. Onderzoek bij de man bij vruchtbaarheidsproblemen.
- NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap). NHG-Standaard Subfertiliteit.
- RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). Leefstijl en vruchtbaarheid.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies van een huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige of aanhoudende klachten: neem contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.
Auteur
Caliberhealth
Dr. Naimi, BIG-geregistreerde arts, ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen. Lees ons medisch beleid
