Zodra het woord prostaat valt, denken veel mannen meteen aan een operatie. Meestal is dat een sprong van tien treden tegelijk.
De meeste mannen met een vergrote prostaat worden nooit geopereerd. Dit is de hele ladder, van onderaf.
Wat volgt is uitleg, geen advies. Welke stap bij jou past bepaal je met je huisarts of uroloog, niet met een artikel.
Moet een vergrote prostaat altijd behandeld worden?
Nee. Bij milde klachten is afwachten een volwaardige keuze, en de NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen noemt dat expliciet zo. Een vergrote prostaat is goedaardig, wordt geen kanker, en verslechtert bij lang niet iedereen. Hinderen je klachten je nauwelijks, dan hoeft er niets te gebeuren.
Afwachten betekent niet niets doen. Het betekent volgen: hoe ontwikkelen je klachten zich, en gaan ze je leven bepalen?
Gebruik de IPSS-vragenlijst uit de pillar als je meetlat. Een score die stabiel blijft is een prima reden om niets te veranderen.
Wat kun je zelf doen?
Meer dan je denkt, en het is minder saai dan het klinkt. De grootste winst zit in je avond: minder drinken na een uur of acht, koffie en alcohol beperken (beide prikkelen de blaas en jagen de urineproductie op), en op de wc de tijd nemen in plaats van te persen.
Twee technieken die urologen vaak meegeven: dubbel plassen (na het plassen even wachten en het nog eens proberen) en blaastraining (aandrang niet meteen volgen, maar rekken).
Werkt dit voor iedereen? Nee. Maar het kost je niets en het kan een medicijn uitstellen.
En saw palmetto, want dat vraagt iedereen
Die werkt niet. Zaagpalm (serenoa repens) is het bekendste prostaatsupplement ter wereld, en Cochrane vatte de gerandomiseerde studies samen: geen betere resultaten dan placebo op plasklachten, ook niet in hogere doseringen (Tacklind, 2012).
Dat is een vervelende boodschap voor een schap vol potjes, maar het is wel de stand van de wetenschap.
Meer over wat voeding en supplementen wel en niet doen staat in prostaat gezond houden.
Welke medicijnen zijn er?
Twee hoofdgroepen, met een compleet ander werkingsprincipe. Alfablokkers ontspannen de spier rond je plasbuis en werken binnen dagen, zonder je prostaat kleiner te maken. 5-alfareductaseremmers blokkeren DHT en laten de prostaat in de loop van maanden echt krimpen. Soms worden ze gecombineerd.
| Stap | Wat het doet | Hoe snel | Belangrijkste nadeel |
|---|---|---|---|
| Afwachten en volgen. | Niets, behalve je klachten bijhouden. | Direct. | Klachten kunnen toenemen. |
| Leefstijl (avondvocht, cafeïne, blaastraining). | Vermindert prikkeling en nachtelijke productie. | Weken. | Vraagt discipline, niet altijd genoeg. |
| Alfablokker (bijvoorbeeld tamsulosine). | Ontspant de spier rond de plasbuis. | Dagen. | Droge of verminderde zaadlozing, duizeligheid bij opstaan. |
| 5-alfareductaseremmer (finasteride, dutasteride). | Laat de prostaat krimpen via DHT. | Maanden. | Seksuele bijwerkingen. Halveert bovendien je PSA. |
| Minimaal invasieve ingreep. | Maakt ruimte zonder klassieke operatie. | Weken. | Niet voor elke prostaat geschikt. |
| Operatie (zoals TURP). | Haalt het weefsel weg dat je plasbuis dichtdrukt. | Snel, na herstel. | Retrograde ejaculatie is heel gebruikelijk. |
Het detail dat je arts moet weten
Slik je een 5-alfareductaseremmer, dan daalt je PSA met ongeveer de helft (Guess, 1993). Een uitslag van 2,0 ng/ml betekent bij jou dus in werkelijkheid ongeveer 4,0.
Vertel dit altijd voordat je PSA laat prikken. Ook als je finasteride alleen voor je haar gebruikt.
Zonder die informatie leest iemand een normale uitslag waar dat niet terecht is. Hoe je een PSA-getal verder interpreteert staat in PSA-waarde per leeftijd.
Wanneer komt een operatie in beeld?
Als medicatie onvoldoende helpt, of als er schade dreigt. De klassieke redenen zijn herhaalde urineretentie (je kunt ineens niet meer plassen), terugkerende blaasontstekingen, blaasstenen, bloed in de urine door de prostaat, en een nierfunctie die onder de obstructie begint te lijden. Dan is wachten geen neutrale keuze meer.
De bekendste ingreep is TURP, waarbij het weefsel dat de plasbuis dichtdrukt van binnenuit wordt weggehaald. Daarnaast bestaan er lasertechnieken en minimaal invasieve methodes die minder impact op de zaadlozing hebben.
Welke techniek passend is hangt af van de grootte van je prostaat, je klachten en je eigen voorkeuren. Dat gesprek voer je met een uroloog.
Neem twee mannen van 64 met allebei een prostaat van 60 ml. De één scoort 5 op de IPSS en slaapt prima. De ander scoort 22 en staat er drie keer per nacht uit.
Zelfde prostaat, en toch een heel ander gesprek. Grootte bepaalt de keuze niet. Last wel.
Ik vind dat afwachten veel te vaak wordt weggezet als niets doen, terwijl het een echte optie is.
Wat betekent dit voor je seksleven?
Meer dan de folders suggereren, en dat hoor je liever vooraf. Alfablokkers raken vooral je zaadlozing, 5-alfareductaseremmers vaker je zin en je erectie, en na een TURP is retrograde ejaculatie eerder regel dan uitzondering.
Retrograde ejaculatie is medisch onschuldig: het sperma gaat naar je blaas in plaats van naar buiten. Voor je vruchtbaarheid maakt dat wel uit, dus dat is een aparte vraag als je nog een kinderwens hebt.
We hebben de bijwerkingen per middel op een rij gezet in vergrote prostaat en erectieproblemen. Neem die tabel mee naar je consult.
Waar je vandaag mee kunt beginnen
Bepaal eerst hoe erg het eigenlijk is. Scoor jezelf een week lang met de IPSS-vragen uit de prostaatgids en noteer je totaal.
Onder de 8 is er zelden reden tot haast. Daarboven heb je een concreet gesprek te voeren.
Wil je je nierfunctie en PSA in beeld hebben voordat je dat gesprek ingaat, dan meet de prostaatgezondheid check die waarden in één afname. Ligt je last vooral 's nachts, lees dan vaak plassen in de nacht: de prostaat is daar niet altijd de dader.
Bronnen
- Tacklind J, MacDonald R, Rutks I, Stanke JU, Wilt TJ. Serenoa repens for benign prostatic hyperplasia. Cochrane Database Syst Rev. 2012;12:CD001423. PMID 23235581.
- Guess HA, Heyse JF, Gormley GJ, Stoner E, Oesterling JE. Effect of finasteride on serum PSA concentration in men with benign prostatic hyperplasia. Urol Clin North Am. 1993;20(4):627-636. PMID 7505970.
- Barry MJ, Fowler FJ Jr, O'Leary MP, et al. The American Urological Association symptom index for benign prostatic hyperplasia. J Urol. 1992;148(5):1549-1557. PMID 1279218.
- Berry SJ, Coffey DS, Walsh PC, Ewing LL. The development of human benign prostatic hyperplasia with age. J Urol. 1984;132(3):474-479. PMID 6206240.
- NHG. NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen. richtlijnen.nhg.org
- Farmacotherapeutisch Kompas. Tamsulosine, finasteride en dutasteride. farmacotherapeutischkompas.nl
Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.
Auteur
