Vergrote prostaat en erectieproblemen: hoe hangen ze samen?

Je plast slechter. En je erectie is ook niet meer wat het was. De meeste mannen zien dat als twee losse tegenslagen van het ouder worden.

Ze hangen samen. En het verband is sterker dan de leeftijd alleen verklaart.

Hangen plasklachten en erectieproblemen echt samen?

Ja, en dat is groot onderzocht. De MSAM-7-studie ondervroeg 12.815 mannen tussen de 50 en 80 in zeven landen. Hoe ernstiger de plasklachten, hoe vaker en hoe ernstiger de seksuele problemen. Dat verband bleef overeind los van leeftijd, diabetes, hoge bloeddruk, hartziekte en cholesterol (Rosen, 2003).

Dat laatste is het punt. De onderzoekers verwachtten dat suikerziekte of vaatschade de gedeelde boosdoener zou zijn. Dat bleek niet zo.

Plasklachten waren een zelfstandige risicofactor. Niet een bijproduct van iets anders.

Hoe kan een vergrote prostaat je erectie beïnvloeden?

Niet doordat de prostaat op iets drukt. Een vergrote prostaat knijpt je plasbuis dicht, niet je zenuwen of je bloedvaten. Het verband loopt via de omgeving: dezelfde kleine bloedvaten, dezelfde bekkenzenuwen en dezelfde chronische prikkeling die je blaas overactief maakt.

Daar komt iets menselijks bij dat in geen enkele studie past. Je slaapt slecht omdat je er 's nachts drie keer uit moet. Je bent moe, gespannen, en je hebt je hoofd er niet bij.

Slecht slapen verlaagt bovendien je testosteron, wat we uitwerken in slecht slapen en je testosteron.

Zo stapelt het. De prostaat is dan niet de directe oorzaak, maar wel de eerste steen.

Kan de behandeling zelf je erectie verpesten?

Ja, en dit is het stuk waar mannen van schrikken. Middelen tegen een vergrote prostaat hebben seksuele bijwerkingen die per soort verschillen. Alfablokkers raken vooral je zaadlozing. 5-alfareductaseremmers raken vaker je zin en je erectie. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt deze bijwerkingen bij beide groepen.

Retrograde ejaculatie klinkt alarmerend en is dat medisch niet. Het sperma gaat naar je blaas in plaats van naar buiten, en je plast het gewoon uit. Het gevoel van het orgasme blijft. Het is wel iets om vooraf te weten, niet achteraf te ontdekken.

Welke ingrepen er zijn en wat ze doen, zetten we op een rij in behandeling van een vergrote prostaat.

Wat dit praktisch betekent

Neem twee mannen van 61 met precies dezelfde plasklachten. De één begint aan tamsulosine en merkt binnen 2 weken dat zijn zaadlozing zo goed als verdwenen is. De ander krijgt finasteride en merkt na 3 maanden dat zijn zin weg is.

Zelfde aandoening. Andere pil. Een compleet ander probleem in de slaapkamer.

Als je erectieproblemen begonnen binnen enkele weken tot maanden nadat je aan de prostaatmedicatie ging, is dat geen toeval om weg te wuiven. Bespreek het met je huisarts. Er zijn vaak alternatieven, en stoppen of wisselen is een gesprek waard.

Wat ik mannen te vaak zie doen, is stilletjes zelf stoppen. Doe dat niet zonder overleg.

Wat kan bloedonderzoek hierover zeggen?

Het kan de andere verdachten uitsluiten. Erectieproblemen hebben zelden één oorzaak, en een paar daarvan zie je terug in je bloed. Een vergrote prostaat zie je er niet in, maar een lage testosteronwaarde, een ontregelde bloedsuiker of een trage schildklier wel. Dat zijn dingen die je kunt aanpakken.

• Testosteron en vrij testosteron: bij weinig zin en weinig energie is dit het eerste dat je wilt weten.
• Glucose en HbA1c: diabetes beschadigt de kleine bloedvaten en zenuwen die je erectie mogelijk maken. Zie diabetes en erectieproblemen.
• TSH: een trage schildklier kan libido en energie onderuit halen.
• PSA: hoort bij het prostaatverhaal, maar zegt niets over je erectie.

De prostaatgezondheid check meet die waarden in één afname. Een afwijkende uitslag bespreek je met je huisarts, die kan bepalen of verdere stappen nodig zijn.

Wanneer je hier echt iets mee moet

Erectieproblemen zijn een bekend vroeg signaal van hart- en vaatziekte, soms jaren voordat er iets anders opvalt. De bloedvaten in je penis zijn nauwer dan die in je hart, dus daar merk je vernauwing eerder.

Dat is geen reden tot paniek. Het is wel een reden om het niet weg te lachen.

Meer over de hormonale en vasculaire kant staat in erectiestoornissen en de factoren erachter. En blijf je vooral 's nachts wakker van je blaas, begin dan bij vaak plassen in de nacht.

Neem beide klachten mee naar hetzelfde consult. Ze horen bij elkaar, ook als het gesprek ongemakkelijk begint.

Bronnen

• Rosen R, Altwein J, Boyle P, et al. Lower urinary tract symptoms and male sexual dysfunction: the multinational survey of the aging male (MSAM-7). Eur Urol. 2003;44(6):637-649. PMID 14644114.
• Berry SJ, Coffey DS, Walsh PC, Ewing LL. The development of human benign prostatic hyperplasia with age. J Urol. 1984;132(3):474-479. PMID 6206240.
• Guess HA, Heyse JF, Gormley GJ, Stoner E, Oesterling JE. Effect of finasteride on serum PSA concentration in men with benign prostatic hyperplasia. Urol Clin North Am. 1993;20(4):627-636. PMID 7505970.
• NHG. NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen. richtlijnen.nhg.org
• Farmacotherapeutisch Kompas. Tamsulosine en finasteride. farmacotherapeutischkompas.nl

Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.