eGFR waarde bij gespierde mannen: wat klopt er niet?

De eGFR waarde schat hoeveel milliliter bloed uw nieren per minuut filteren, omgerekend naar een standaard lichaamsoppervlak van 1,73 vierkante meter. De e staat voor geschat: het laboratorium meet uw kreatinine en zet dat met uw leeftijd en uw geslacht in de CKD-EPI-formule, sinds 2021 zonder correctie voor afkomst. De formule gaat uit van een gemiddeld postuur en heeft geen veld voor spiermassa, en dat is precies het probleem bij een getraind lichaam.

Kreatinine is een afvalproduct van spierweefsel. Meer spier betekent meer aanmaak per dag, maar de formule rekent met een vast tempo en leest meer kreatinine daarom als minder filtratie. Bij 100 kilo met een laag vetpercentage kan dat oplopen: een uitslag van 75 tot 80 is dan geen zeldzaamheid, en de nier zelf heeft er niets van gemerkt.

De nieuwere EKFC-formule, die sommige laboratoria erbij rapporteren, lost dit niet op, omdat ook zij bij hetzelfde kreatinine begint. Cystatine C doet dat wel: dat eiwit komt uit vrijwel alle lichaamscellen en niet specifiek uit spieren, dus een schatting op basis van cystatine C beslecht de discussie tussen spiermassa en echt filtratieverlies.

Drie gewoontes stapelen bij krachtsporters op elkaar. Creatinesuppletie verhoogt het kreatinine meetbaar zonder de filtratie te veranderen. Een eiwitrijk dieet met veel vlees doet hetzelfde, omdat vlees zelf kreatinine bevat. En een zware beensessie zorgt voor extra spierafbraak in de dagen erna. Alle drie duwen de berekende waarde omlaag zonder de nier te raken, en samen kunnen zij een gezonde nier op papier onder de 60 brengen.

Daar hoort een eerlijke grens bij. Het gebruik van anabole steroïden is een ander verhaal: dat kan de nier wel degelijk belasten, onder meer via een verhoogde bloeddruk en via directe schade aan de filtereenheden. De geruststelling "het is gewoon mijn spiermassa" gaat dan niet meer op, en een lage waarde hoort door een arts te worden beoordeeld die weet wat u gebruikt.

De gewone lezing blijft daarnaast gelden. Boven de 90 is normaal, 60 tot 89 heet licht verminderd, en de waarde daalt vanaf ongeveer uw veertigste met circa 1 ml/min per jaar. Van chronische nierschade is pas sprake als de waarde minstens drie maanden onder de 60 blijft of als er albumine in de urine wordt gevonden. Eén uitslag onder de 60 na een zware week is een reden om uitgerust te herhalen en op zichzelf nog geen diagnose.

Ook een hoge waarde verdient aandacht. Boven de 90 is de formule onnauwkeurig, en aanhoudend hoge filtratie, hyperfiltratie, hoort bij vroege diabetes en overgewicht. Dat is een risicosignaal en geen prestatie.

Plan de afname minstens 48 tot 72 uur na een zware training, kom goed gedronken en sla de grote vleesmaaltijd de avond ervoor over. Zo meet u uw uitgangswaarde in plaats van uw trainingsweek.

Gebruikt u creatine, dan is een pauze van twee weken voor een nieronderzoek te overwegen; overleg dat met uw arts. Meld ook het antibioticum trimethoprim als u dat gebruikt, want het verhoogt het kreatinine zonder de nier te raken. Stop nooit zelf met voorgeschreven medicatie.

Blijft de waarde onder nette omstandigheden laag, vraag dan om cystatine C. Dat eiwit komt niet uit spierweefsel en beslecht de discussie. Gebruikt u anabole middelen, zeg dat er dan bij, want dan is de lage waarde niet vanzelf aan uw bouw toe te schrijven. Laat een aanhoudend lage uitslag altijd door een arts beoordelen; pas na drie maanden dezelfde uitslag is er sprake van chronische nierschade.