Creatine en je bloedwaarden: waarom je creatinine stijgt zonder nierschade

Je uitslag komt binnen. Kreatinine 110 µmol/l, met een pijltje omhoog erachter. Je zoekt op 'creatine hoog' en leest binnen twee minuten het woord nierschade.

Ik vind dit de vervelendste valse alarmbel in mannenbloedonderzoek. Twee woorden die één letter schelen, creatine en creatinine. De schrik zit er meteen goed in.

Creatine, het spul uit je shaker, verhoogt het kreatinine dat het lab meet. Dat getal is een afvalstof uit je spieren. Het is geen bewijs dat je nieren slechter filteren.

Waarom stijgt je creatinine door creatine?

Creatine slaat je lichaam op in je spieren en breekt daar langzaam af tot kreatinine. Slik je 5 gram per dag, dan is er simpelweg meer creatine om af te breken. Er komt dus meer kreatinine in je bloed, terwijl je nieren precies even hard blijven werken.

Je spieren gebruiken creatinefosfaat als snelle energie. Elke dag valt ongeveer 1 tot 2 procent van je creatinevoorraad uiteen tot kreatinine. Dat afvalproduct gaat je bloed in, en je nieren zeven het eruit.

Meer creatine in je spieren betekent meer afbraakproduct per dag. Je kreatinine kan daardoor licht stijgen, vaak in de orde van 10 tot 30 µmol/l. De ISSN beschreef dit in 2017 als een meetverschijnsel, niet als schade (PMID 28615996).

Het is een boekhoudkundig verschil, geen medisch.

Creatine hoog of creatinine hoog: één letter verschil

Op je uitslag staat bijna nooit creatine, maar kreatinine, met een k en een i erin. Dat is de afvalstof die je spieren dag en nacht produceren, gemeten in µmol/l. Creatine is het supplement uit je keukenkastje, en dat meet een lab in een standaard nierpanel helemaal niet.

Zoek je op 'creatine hoog', dan bedoel je vrijwel zeker je creatinine waarde. Datzelfde geldt voor 'creatine normaalwaarde'. Wat je zoekt is de normaalwaarde van kreatinine.

Er is nog een derde woord dat erop lijkt: creatinekinase, kortweg CK. Dat is een spierenzym dat na een zware training flink kan pieken. Ook dat is iets anders dan je nierwaarde.

Wat is een normale creatininewaarde?

Bij volwassen mannen ligt kreatinine meestal ergens tussen 60 en 110 µmol/l, afhankelijk van het lab. Vrouwen zitten lager, omdat ze gemiddeld minder spiermassa hebben. Kijk daarom altijd naar het referentiebereik dat op je eigen uitslag staat, want die grenzen verschillen per laboratorium.

Spiermassa is de grote verstoorder van dit getal. Een gespierde man van 95 kilo maakt per dag meer kreatinine dan een tengere man van 65 kilo. Allebei kunnen ze prima nieren hebben, met een heel andere kreatinine op papier.

Een waarde net boven de bovengrens zegt dus weinig op zichzelf. Hij zegt iets over hoeveel kreatinine je aanmaakt, niet alleen over hoeveel je nieren afvoeren. Hoe je die uitslag naast je eGFR legt, lees je in ons stuk over kreatinine en eGFR.

Hoe hoog mag je creatinine zijn als je creatine gebruikt?

Er bestaat geen aparte referentiewaarde voor mannen die creatine slikken. Wat verandert is niet de grens, maar de betekenis van het getal erboven. Een licht verhoogde uitslag past bij veel spiermassa plus dagelijkse creatine, en hoeft dan geen nierprobleem te betekenen.

Neem twee mannen met precies dezelfde uitslag: kreatinine 110 µmol/l. De eerste weegt 90 kilo, traint vier keer per week zwaar en slikt 5 gram creatine per dag. De tweede zit het grootste deel van de dag stil en heeft weinig spiermassa.

Hetzelfde getal, twee heel andere verhalen.

Bij de eerste man is het extra kreatinine goed te verklaren. Veel spiermassa, plus een supplement dat afbreekt tot precies deze stof. Bij de tweede man ontbreekt die verklaring, en verdient het getal meer aandacht.

Antonio en collega's noemen dit een van de hardnekkigste misverstanden rond creatine (PMID 33557850). Het getal stijgt. Je nierfunctie hoeft niet mee te dalen.

Wat doet creatine met je eGFR?

Je eGFR wordt niet gemeten maar berekend, meestal met de CKD-EPI formule. Die formule gebruikt je kreatinine, je leeftijd en je geslacht als invoer. Stijgt je kreatinine door creatine, dan rolt er automatisch een lagere eGFR uit, ook al is er in je nieren niets veranderd.

Een eGFR onder de 60 ml/min/1,73 m² geldt doorgaans als aandachtspunt. Bij een gespierde man die creatine slikt, kan dat cijfer kunstmatig laag uitvallen. De formule weet niets van je shaker of je squatrek.

Daarom is een lage eGFR bij sporters vaker vals alarm dan bij niet-sporters. Het is een verschuiving in de rekensom, geen orgaanprobleem. Hoe creatine op je verschillende nierwaarden inwerkt, zie je hieronder.

Cystatine C: de nierwaarde die creatine niet vertekent

Cystatine C is een klein eiwit dat vrijwel al je cellen met een vaste snelheid aanmaken, niet je spieren. Je spiermassa en je creatinegebruik hebben er daarom nauwelijks invloed op. Zo geeft cystatine C een tweede kijk op je nierfunctie, precies waar kreatinine bij gespierde mannen kan tekortschieten.

Wat mij opvalt: in de Nederlandse zoekresultaten over creatine en nieren komt dit woord bijna nooit voor. Dat is jammer, want het is precies de waarde die de discussie beslecht. Shlipak liet in de New England Journal of Medicine zien dat cystatine C het risico soms scherper inschat dan kreatinine alleen (PMID 24004120).

In de praktijk is het simpel. Je kreatinine zegt iets over je spieren en je nieren door elkaar heen. Cystatine C haalt je spieren uit die vergelijking.

Dat maakt het een nuttige tweede waarde voor de gespierde man met een verhoogd kreatinine. Wil je je nierwaarden naast elkaar zien, dan kun je kijken naar ons nierfunctieonderzoek. Je huisarts kan je vervolgens helpen bepalen of verdere stappen nodig zijn.

Is creatine schadelijk voor je nieren?

Bij gezonde mensen vond onderzoek tot nu toe geen aanwijzingen dat creatine de nieren beschadigt. De ISSN schreef in 2017 dat creatinemonohydraat bij gezonde gebruikers niet met nierschade in verband is gebracht (PMID 28615996). Heb je een bekende nierziekte, dan ligt het anders, en bespreek je dit met je arts.

Poortmans en Francaux volgden sporters die tot vijf jaar creatine gebruikten. Hun nierfunctie ging in die periode niet achteruit (PMID 10449011). Dat is geen garantie voor iedereen, maar het weegt zwaarder dan een forumverhaal.

Het Voedingscentrum rekent creatine tot de sportsupplementen waarvan een effect op korte, explosieve inspanning beschreven is. Het wijst er ook op dat meer innemen niet meer oplevert, want je spieren raken verzadigd. Wie ver boven de gangbare 3 tot 5 gram per dag gaat zitten, koopt vooral duurdere urine.

Wanneer is een hoge creatinine wel een signaal?

Een verhoogd kreatinine verdient wel aandacht als het bij herhaling verder stijgt, of als andere waarden meebewegen. Denk aan eiwit of albumine in je urine, een oplopend ureum, of klachten als schuimende urine en dikke enkels. Dan past het beeld minder goed bij een supplement en meer bij je nieren zelf.

Volgens de Nierstichting leven ongeveer 1,7 miljoen Nederlanders met chronische nierschade, vaak zonder het te weten. Die schade begint zelden met één afwijkend getal na een maand creatine. Ze bouwt zich jarenlang op, meestal bij hoge bloeddruk, diabetes of hart- en vaatziekten.

Ook ureum hoort in dit rijtje. Ureum komt uit je eiwitstofwisseling en beweegt niet mee met creatine. Blijft dat getal normaal terwijl je kreatinine stijgt, dan wijst dat vaker richting je spieren dan richting je nieren.

Twijfel je? Dan hoort dit gesprek bij je huisarts, niet bij een forum.

Wat je kunt doen voor je bloedprik

Het simpelste dat je kunt doen: vertel je arts en het lab dat je creatine gebruikt, en hoeveel gram per dag. Zonder die context leest een verhoogd kreatinine heel anders. Sommige mannen kiezen ervoor om een paar weken voor de prik te stoppen, zodat hun waarde niet meebeweegt met hun supplement.

Creatine verdwijnt niet in één dag uit je spieren. Na stoppen duurt het naar schatting vier tot zes weken voordat je voorraad terug is op je eigen basisniveau. Een pauze van twee tot drie weken haalt er al een flink deel van af.

Twee dingen die veel mannen vergeten. Een zware beentraining de dag ervoor kan je kreatinine tijdelijk optillen. Een flinke biefstuk de avond ervoor trouwens ook, want vlees bevat gewoon creatine.

Veel eiwit eten doet iets vergelijkbaars met je ureum. Hoeveel eiwit je echt nodig hebt, staat in ons stuk over eiwitshakes. Hoe eiwit en creatine samen op je nieren inwerken, lees je in eiwit, creatine en je nieren.

Zie je een verhoogd kreatinine en slik je creatine? Vraag je huisarts dan of cystatine C zinvol is om erbij te bepalen, en vertel erbij hoeveel je slikt en hoe zwaar je traint. Dat laatste zou ik zelf nooit weglaten, want het verandert de hele lezing van je uitslag.

Welk supplement je überhaupt nodig hebt, en welke bloedwaarde je dat vertelt, staat in ons overzicht over supplementen voor mannen.

Bronnen

• Kreider RB, et al. International Society of Sports Nutrition position stand: safety and efficacy of creatine supplementation. J Int Soc Sports Nutr. 2017. PMID 28615996.
• Poortmans JR, Francaux M. Long-term oral creatine supplementation does not impair renal function in healthy athletes. Med Sci Sports Exerc. 1999. PMID 10449011.
• Antonio J, et al. Common questions and misconceptions about creatine supplementation. J Int Soc Sports Nutr. 2021. PMID 33557850.
• Shlipak MG, et al. Cystatin C versus creatinine in determining risk based on kidney function. N Engl J Med. 2013. PMID 24004120.
• Voedingscentrum. Sportvoeding en supplementen. 2024. voedingscentrum.nl
• Nierstichting. Chronische nierschade in Nederland. 2024. nierstichting.nl

Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.