Impotentie: wat betekent het en wat zijn de oorzaken?

Impotentie betekent letterlijk onvermogen tot geslachtsgemeenschap. In de praktijk gebruiken mensen het woord voor een erectiestoornis: geen erectie krijgen, of hem niet lang genoeg vasthouden. Het is een ouderwetse term, en artsen spreken tegenwoordig van erectiele disfunctie.

Het komt vaker voor dan de meeste mannen denken. In de Massachusetts Male Aging Study had 52 procent van de mannen tussen 40 en 70 er in enige mate last van (Feldman, 1994).

Wat me stoort aan het woord: het gooit vier heel verschillende problemen op één hoop. Dat helpt niemand die zoekt naar wat er bij hem aan de hand is.

Wat betekent impotentie precies?

Impotentie is een verzamelterm voor het niet kunnen uitvoeren van geslachtsgemeenschap. Meestal wordt de erectiestoornis bedoeld. Maar historisch valt er meer onder, en die betekenissen leven nog door in hoe mensen het woord gebruiken.

Dat is precies waar de verwarring ontstaat. Twee mannen zeggen allebei "ik ben impotent" en bedoelen iets totaal anders.

Zoek je op "impotentie" terwijl je te snel klaarkomen bedoelt? Dan lees je een half uur over bloedvaten. Die hebben niets met jouw situatie te maken.

Ik zou dus eerst uitzoeken welke van de vier het is. Dat scheelt je veel verkeerde adviezen.

Wat is de meest voorkomende oorzaak?

Bij de erectiestoornis is de kern bijna altijd de bloedtoevoer. Een erectie ontstaat doordat er bloed in de zwellichamen van je penis stroomt en daar tijdelijk vast blijft zitten. Werkt dat systeem niet goed, dan wordt hij niet stijf genoeg.

Dat maakt een erectie een soort dagelijkse stresstest van je bloedvaten.

De vaten in de penis zijn dun, ongeveer 1 tot 2 millimeter. De kransslagaders om je hart zijn drie tot vier keer zo dik. Slaat vaatschade toe, dan merk je het in de dunne vaten eerder dan in de dikke.

Precies dat maakt erectieproblemen medisch interessant. Ze lopen soms jaren voor op klachten aan het hart.

Is impotentie een teken van iets anders?

Dat kan. Onderzoek volgde ruim 9.000 mannen. Wie erectieproblemen had, kreeg daarna vaker hart- en vaatziekten dan wie ze niet had (Thompson, 2005). Het is een signaal, geen diagnose.

Ik vind dat het sterkste argument om ermee naar de huisarts te gaan. Niet de seks, maar wat eronder zit.

Aandoeningen die vaak meespelen zijn diabetes, hoge bloeddruk, een ongunstig cholesterol en overgewicht. Ook medicijnen tellen mee, vooral sommige middelen tegen hoge bloeddruk en antidepressiva.

De link met bloedsuiker is een van de sterkste. Die werken we uit in diabetes en erectieproblemen.

Roken hoort in dit rijtje thuis. Het beschadigt precies de vaatwand die je nodig hebt.

Speelt testosteron een rol bij impotentie?

Soms, maar minder dan de reclame suggereert. Een laag testosteron gaat vaker samen met minder zin dan met een slechte erectie. Veel mannen met erectieproblemen hebben een volstrekt normaal testosteron.

De EMAS-studie keek naar ruim 3.000 mannen. Seksuele klachten hingen pas duidelijk samen met testosteron onder ongeveer 11 nmol/l (Wu, 2010). Boven die grens werd het verband snel zwakker.

Neem twee mannen van 52 met precies hetzelfde testosteron, 13 nmol/l. De een heeft erectieproblemen en rookt twintig jaar, de ander niet. Het getal is identiek, de oorzaak zit ergens anders. Dat is waarom een los testosterongetal zo vaak op een dood spoor leidt.

Wil je weten welke waarden op een hormoontest staan, dan hebben we de mannelijke geslachtshormonen op een rij gezet.

Is het lichamelijk of zit het tussen je oren?

Meestal allebei, in wisselende verhouding. De klassieke vuistregel: verdwijnt je ochtenderectie ook, dan wijst dat vaker richting het lichaam. Heb je 's ochtends of bij masturbatie wel een goede erectie, dan speelt de context een grotere rol.

Faalangst is daarbij de vervelendste. Eén keer dat het misgaat, en de spanning van de volgende keer maakt het waarschijnlijker dat het weer misgaat.

Is je ochtenderectie verdwenen, dan gaan we daar apart op in. Ben je jonger dan 40, dan liggen de oorzaken vaak anders: zie erectieproblemen op jonge leeftijd.

Chronische stress drukt beide kanten tegelijk. Hoe dat je hormonen raakt staat in cortisol en testosteron.

Wat kun je laten meten?

Er bestaat geen bloedtest die impotentie aantoont. Wel brengen sommige waarden de bekende risicofactoren in beeld. Je huisarts kijkt dan vaak naar je nuchtere glucose, je cholesterol en je testosteron. Soms komt prolactine erbij.

De NHG-Standaard Erectiele disfunctie beschrijft welke lichamelijke factoren hierbij meespelen. Wat jij nodig hebt, bepaalt je huisarts samen met jou.

Mijn advies blijft simpel. Ga niet zelf een getal jagen, maar neem de context mee.

Het Hormonen Man panel brengt je hormonale waarden in beeld. Voor een breder beeld inclusief bloedsuiker en cholesterol kijkt het Compleet Mannelijk Gezondheidspanel naar meer waarden tegelijk.

Herken je jezelf in dit stuk, plan dan een dubbele afspraak bij je huisarts. Dan hoef je het niet in de laatste twee minuten te zeggen.

Bronnen

1. Feldman HA, Goldstein I, Hatzichristou DG, Krane RJ, McKinlay JB. Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Urol. 1994;151(1):54-61. PMID: 8254833.
2. Thompson IM, Tangen CM, Goodman PJ, et al. Erectile dysfunction and subsequent cardiovascular disease. JAMA. 2005;294(23):2996-3002. PMID: 16414947.
3. Wu FC, Tajar A, Beynon JM, et al. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. N Engl J Med. 2010;363(2):123-135. PMID: 20554979.
4. NHG-Standaard Erectiele disfunctie (biologie en risicofactoren). Nederlands Huisartsen Genootschap.

Disclaimer

Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies van je huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel je bij spoed 112.