Mannelijke geslachtshormonen: welke waarden staan er op je hormoontest?

Je hormoontest voor mannen meet veel meer dan testosteron alleen. Een breder beeld van je mannelijke geslachtshormonen omvat meestal zeven tot negen waarden: totaal testosteron, vrij testosteron, SHBG, LH, FSH, oestradiol en soms DHEA-S, androsteendion en prolactine. Samen vertellen ze een verhaal dat één getal nooit kan vertellen.

Ik merk het vaak: mannen staren zich blind op dat ene testosterongetal. Maar de andere hormonen bepalen hoeveel testosteron actief is, en waar een eventueel probleem vandaan komt.

Welke hormonen zijn mannelijke geslachtshormonen?

De mannelijke geslachtshormonen zijn de androgenen (testosteron, vrij testosteron, DHEA-S en androsteendion), het transporteiwit SHBG, en de aansturende hormonen LH en FSH uit je hypofyse. Oestradiol en prolactine horen er zijdelings bij, omdat ze de balans mee bepalen.

Een korte uitleg per groep:

• Androgenen: testosteron is de bekendste, maar DHEA-S en androsteendion zijn voorlopers die je lichaam deels omzet in testosteron.
• Transport: SHBG bindt testosteron in je bloed en bepaalt hoeveel er vrij en actief overblijft.
• Aansturing: LH en FSH komen uit je hersenen en zetten je testikels aan het werk.
• Tegenspelers: oestradiol (een oestrogeen dat ook mannen nodig hebben) en prolactine kunnen bij te hoge waarden je testosteron drukken.

Wat doet elk hormoon op je hormoontest?

Elk hormoon heeft een eigen rol, en een afwijkende waarde kan iets anders betekenen bij een hoog dan bij een laag getal. De tabel hieronder vat samen wat elke waarde doet en wat een hoge of lage uitslag soms kan betekenen. Zie het als een leeswijzer, niet als een diagnose.

Wil je per hormoon dieper gaan, dan kun je doorklikken naar de losse artikelen: DHEA, prolactine, androsteendion, SHBG en LH en FSH.

Waarom zegt één hormoonwaarde te weinig?

Eén hormoon los meten kan je op het verkeerde been zetten. Een normaal totaal testosteron met een hoog SHBG kan alsnog te weinig vrij testosteron overlaten. En een laag testosteron betekent iets anders bij een hoog LH dan bij een laag LH. De context maakt het verschil.

Je testosteronproductie werkt als een thermostaat. Je hypothalamus en hypofyse meten je testosteron en sturen via LH bij. Daarom vertelt LH of een laag testosteron uit je hersenen komt of uit je testikels, en dat verschil bepaalt wat zinvol is om te bespreken.

De achtergrond telt ook. Bij mannen daalt testosteron vanaf ongeveer je 30e met 1 tot 2 procent per jaar (Harman et al., 2001), en gemiddelde waarden in de bevolking liggen lager dan enkele decennia geleden (Travison et al., 2007). Een getal zonder context zegt dus weinig.

Wat staat er op een hormoontest voor mannen?

Een hormoontest voor mannen bevat meestal de kern van vijf: totaal testosteron, vrij testosteron, SHBG, LH en FSH. Uitgebreidere panels voegen oestradiol, DHEA-S, androsteendion of prolactine toe. Welke waarden zinvol zijn, hangt af van je klachten en je vraag.

De reden dat labs vrij testosteron vaak berekenen uit totaal testosteron en SHBG, is dat juist die vrije fractie je weefsels bereikt (Narinx et al., 2022). Betrouwbare meting en interpretatie van androgenen vraagt bovendien om een goede labmethode (Heijboer, 2023).

Wil je deze waarden in één keer laten meten, dan dekt de Hormonen Man-test de kern inclusief vrij testosteron. Voor een breder beeld met schildklier en stofwisseling kijk je naar het Mannen 40+ Panel, en wil je alleen testosteron volgen dan volstaat vaak een gericht testosteronpanel. Voor de brede context lees je onze pillar hormonale gezondheid bij mannen.

Hoe laat je je geslachtshormonen meten?

Laat testosteron en de bijbehorende hormonen bij voorkeur in de ochtend prikken, voor 10 uur, want testosteron volgt een dagritme en is dan het hoogst. Een enkele uitslag kan schommelen door slaap, ziekte of stress op de testdag, dus een afwijkende waarde bevestig je meestal met een tweede meting.

Betrouwbare Nederlandstalige uitleg over hormoonklachten vind je ook bij Thuisarts.nl, dat door huisartsen wordt onderhouden.

Wat mij betreft is dit de kern: lees je hormonen als een set, niet als losse getallen. Voor de precieze betekenis van oestradiol lees je ons stuk over te veel oestrogeen bij mannen, en voor testosteron zelf de gids je testosteronniveaus begrijpen. Zie je een afwijkende waarde, bespreek die dan met je huisarts voordat je conclusies trekt.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Harman SM, et al. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men. J Clin Endocrinol Metab. 2001. PMID 11158037.
• Travison TG, et al. A population-level decline in serum testosterone levels in American men. J Clin Endocrinol Metab. 2007. PMID 17062768.
• Narinx N, et al. Role of sex hormone-binding globulin in the free hormone hypothesis and the relevance of free testosterone. Cell Mol Life Sci. 2022. PMID 36205798.
• Heijboer AC. Androgen excess and deficiency: analytical and diagnostic approaches. Clin Chem. 2023. PMID 37794651.