DHEA bij mannen: het hormoon en wat een tekort kan betekenen

DHEA is een hormoon dat je bijnieren maken, en in bloed meet je meestal de stabiele vorm DHEA-S (DHEA-sulfaat). Het is een van de meest voorkomende hormonen in je lichaam en werkt vooral als voorloper: je zet het deels om in testosteron en oestrogeen. Vanaf ongeveer je 25e daalt DHEA-S gestaag, tot soms een vijfde van de piekwaarde op hoge leeftijd.

Een laag DHEA is bij mannen zelden de enige verklaring voor klachten. Toch geeft de waarde nuttige context naast je testosteron.

Wat is DHEA en DHEA-S?

DHEA (dehydroepiandrosteron) is een androgeen uit je bijnieren. In bloed meet je bijna altijd DHEA-S, de gesulfateerde vorm, omdat die stabieler is en minder over de dag schommelt. DHEA-S werkt als grondstof: je lichaam maakt er in weefsels testosteron en oestradiol van.

Je bijnieren zijn na de testikels de tweede bron van androgenen bij mannen. DHEA-S is daarvan de meest gemeten. Omdat de sulfaatvorm langer in je bloed blijft, geeft een enkele meting een redelijk stabiel beeld.

Wat is een normale DHEA-waarde?

Er bestaat geen enkel normaalgetal, want DHEA-S hangt sterk af van je leeftijd en je geslacht. Bij mannen ligt de waarde in de twintiger jaren het hoogst en daalt daarna gestaag (Orentreich et al., 1984). Labs geven daarom leeftijdsgebonden referentiewaarden.

Wat kan een laag DHEA (tekort) betekenen?

Een laag DHEA-S past bij mannen vaak gewoon bij ouder worden. Soms hoort het bij langdurige stress, bij het gebruik van corticosteroïden, of bij een verminderde bijnierfunctie. De klachten die mensen eraan koppelen, zoals vermoeidheid en weinig energie, zijn weinig specifiek.

Onderzoek naar DHEA-suppletie bij gezonde mannen met een leeftijdsgebonden daling liet beperkte effecten zien (Arlt, 2001). Een laag DHEA-S is bij oudere mannen ook in verband gebracht met een hogere sterfte (Ohlsson et al., 2010), al gaat het om een associatie en niet om een aangetoonde oorzaak.

Wat kan een hoog DHEA betekenen?

Een duidelijk verhoogd DHEA-S is zeldzamer en verdient aandacht. Het kan wijzen op een bijnierprobleem, zoals een goedaardig of kwaadaardig bijniergezwel of een aangeboren bijnierafwijking. Bij een sterk verhoogde waarde kijkt je arts vaak naar aanvullende hormonen zoals androsteendion.

Welke klachten koppelen mensen aan een laag DHEA?

Mensen koppelen een laag DHEA-S vaak aan vermoeidheid, weinig energie, een lager libido en een sombere stemming. Toch zijn die klachten weinig specifiek. Ze passen net zo goed bij slaaptekort, stress, een laag testosteron of een trage schildklier.

Daarom zegt een laag DHEA-S los van de rest weinig over de oorzaak. Het is een aanwijzing, geen antwoord.

Voor artsen is DHEA-S vooral nuttig om de bijnier-androgeenproductie in te schatten. Een laag getal past bij normale veroudering, een sterk verhoogd getal vraagt eerder om uitleg.

Denk aan een man van 55 met minder energie en een normaal testosteron. Zijn DHEA-S blijkt laag voor zijn leeftijd. Dat is op zich geen diagnose, maar het geeft zijn arts een extra puzzelstuk naast slaap, gewicht en stress. Vaak is het pas samen met de andere hormonen echt bruikbaar.

Wat kan je DHEA-waarde beïnvloeden?

Leeftijd is veruit de grootste factor. Daarnaast kunnen langdurige stress, bepaalde medicijnen zoals corticosteroïden, en je algehele bijniergezondheid de waarde beïnvloeden. DHEA wordt ook als voedingssupplement verkocht, maar in Nederland is het geen geregistreerd geneesmiddel, en het onderzoek naar de effecten is wisselend (Arlt, 2001). Wat voor jou zinvol is, bespreek je met je huisarts.

Hoe laat je DHEA-S meten?

DHEA-S schommelt weinig over de dag, dus een strikte ochtendafname is minder belangrijk dan bij testosteron. De waarde staat op bredere hormoonpanels. Wil je je bijnier-androgeen in kaart brengen, dan kun je de DHEA-S-waarde laten meten, vaak samen met je andere hormonen in de Hormonen Man-test. Wil je alleen dit hormoon volgen, dan meet de losse DHEA-S-test precies die ene waarde.

Betrouwbare Nederlandstalige uitleg over hormoonklachten vind je bij Thuisarts.nl, dat door huisartsen wordt onderhouden.

Mijn advies: lees DHEA-S niet los, maar naast je testosteron en je klachten. Meer context vind je in ons overzicht van mannelijke geslachtshormonen en in de pillar hormonale gezondheid bij mannen. Zie je een afwijkende waarde, bespreek die dan met je huisarts.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Orentreich N, et al. Age changes and sex differences in serum dehydroepiandrosterone sulfate concentrations throughout adulthood. J Clin Endocrinol Metab. 1984. PMID 6235241.
• Arlt W. Dehydroepiandrosterone supplementation in healthy men with an age-related decline of dehydroepiandrosterone secretion. J Clin Endocrinol Metab. 2001. PMID 11600526.
• Ohlsson C, et al. Low serum levels of dehydroepiandrosterone sulfate predict all-cause and cardiovascular mortality in elderly Swedish men. J Clin Endocrinol Metab. 2010. PMID 20610590.