LH en FSH bij mannen: wat deze hormonen over je testosteron zeggen

LH en FSH zijn twee hormonen uit je hypofyse die je testikels aansturen. LH zet de aanmaak van testosteron aan, FSH stuurt mede je zaadcelproductie. Juist daarom zijn ze zo veelzeggend: bij een laag testosteron verraden LH en FSH of het probleem in je hersenen zit of in je testikels. Dat ene onderscheid bepaalt vaak welke vervolgstap zinvol is.

Ik zie mannen vaak alleen naar testosteron kijken. Maar zonder LH en FSH weet je niet waar een laag getal vandaan komt.

Wat zijn LH en FSH?

LH (luteiniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) komen uit je hypofyse, een kliertje in je hersenen. LH prikkelt de Leydigcellen in je testikels om testosteron te maken. FSH werkt op de Sertolicellen en stuurt samen met testosteron je zaadcelproductie aan.

Samen vormen je hersenen, hypofyse en testikels een feedbacksysteem. Zakt je testosteron, dan hoort je hypofyse dat te merken en meer LH af te geven.

Wat is een normale LH- en FSH-waarde bij mannen?

Bij volwassen mannen ligt LH globaal tussen ongeveer 1,5 en 9,3 IE/L en FSH tussen ongeveer 1,4 en 18,1 IE/L, al verschilt de referentiewaarde per lab. De getallen zijn op zichzelf minder belangrijk dan hun combinatie met je testosteron.

Wat betekent een hoog LH en FSH?

Een laag testosteron met een hoog LH en FSH wijst op primair hypogonadisme: je hersenen roepen harder, maar je testikels leveren onvoldoende (Karakas, 2018). Oorzaken lopen uiteen van eerdere testikelschade tot aangeboren aandoeningen. Een hoog FSH bij kleine testikels kan bovendien op verminderde vruchtbaarheid wijzen.

Bij dit patroon ligt de sleutel dus in de testikels, niet in de hersenen.

Wat betekent een laag of normaal LH bij een laag testosteron?

Een laag testosteron met een laag of normaal LH en FSH wijst eerder op secundair hypogonadisme: het signaal uit je hersenen valt terug. Dit past vaak bij overgewicht, langdurige stress, opioïdgebruik, een verhoogd prolactine of een hypofyseprobleem. Omdat dit vaak omkeerbaar is, loont het om de oorzaak te zoeken.

Wat betekenen LH en FSH voor je vruchtbaarheid?

FSH is het hormoon dat het nauwst met vruchtbaarheid samenhangt. Het stuurt de Sertolicellen aan, die de aanmaak van zaadcellen ondersteunen. Een verhoogd FSH bij kleine testikels kan wijzen op verminderde zaadcelproductie, ook als je testosteron nog redelijk is.

LH hangt indirect samen met vruchtbaarheid, via testosteron dat lokaal in de testikel nodig is voor de rijping van zaadcellen. Toch geeft alleen een zaadanalyse uitsluitsel over je vruchtbaarheid; LH en FSH geven vooral context.

Denk aan een stel dat al een jaar probeert zwanger te worden. Bij de man is het FSH verhoogd en zijn de testikels wat klein. Dat verlegt de aandacht naar de testikelfunctie, en een zaadanalyse is dan de logische volgende stap om met de huisarts te bespreken.

Zo helpen LH en FSH om de vraag te versmallen, zonder dat ze op zichzelf een diagnose stellen.

Wat zegt de LH/FSH-verhouding?

De verhouding tussen LH en FSH geeft extra context, vooral rond vruchtbaarheid. Een selectief verhoogd FSH kan wijzen op een probleem met de zaadcelproductie, terwijl testosteron en LH nog redelijk ogen. Toch blijft het patroon van beide hormonen samen met je testosteron leidend, niet één getal.

Betrouwbare Nederlandstalige uitleg over hormoonklachten en vruchtbaarheid vind je bij Thuisarts.nl, dat door huisartsen wordt onderhouden.

Hoe laat je LH en FSH meten?

LH en FSH laat je bij voorkeur in de ochtend prikken, samen met je testosteron en SHBG, want alleen samen zijn ze goed te lezen (Harman et al., 2001). Omdat vrij testosteron uit testosteron en SHBG wordt berekend (Narinx et al., 2022), hoort die er meestal bij. De LH-waarde en FSH-waarde zitten samen op de Hormonen Man-test.

Lees LH en FSH dus altijd naast je testosteron. Het overzicht staat in mannelijke geslachtshormonen, en de brede context in de pillar hormonale gezondheid bij mannen. Zie je een afwijkend patroon, bespreek dat dan met je huisarts.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Karakas SE. New biomarkers to evaluate hyperandrogenemic women and hypogonadal men. Adv Clin Chem. 2018. PMID 30144842.
• Harman SM, et al. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men. J Clin Endocrinol Metab. 2001. PMID 11158037.
• Narinx N, et al. Role of sex hormone-binding globulin in the free hormone hypothesis and the relevance of free testosterone. Cell Mol Life Sci. 2022. PMID 36205798.