SHBG bij mannen: wat een te hoge of te lage waarde kan betekenen

SHBG (geslachtshormoonbindend globuline) is een eiwit dat testosteron in je bloed bindt en zo bepaalt hoeveel er vrij en actief overblijft. Daardoor kan je totaal testosteron normaal zijn terwijl je toch te weinig werkzaam testosteron hebt, of andersom. Een te hoog SHBG kan klachten geven ondanks een net getal, en een te laag SHBG is vaak een signaal van je stofwisseling.

Ik vind SHBG een van de meest onderschatte waarden op een hormoontest. Zonder SHBG lees je je testosteron eigenlijk maar half.

Wat is SHBG?

SHBG is een transporteiwit dat je lever maakt. Het bindt testosteron en oestradiol, waardoor die hormonen tijdelijk inactief zijn. Alleen het vrije en losjes gebonden deel bereikt je weefsels (Selby, 1990).

Zie SHBG als een spons voor testosteron. Hoe meer spons, hoe minder er los rondzweeft om zijn werk te doen.

Wat is een normale SHBG-waarde?

Bij volwassen mannen ligt SHBG globaal tussen ongeveer 18 en 54 nmol/L, al verschilt de referentiewaarde per lab en stijgt hij geleidelijk met de leeftijd. De waarde op zichzelf zegt weinig: het gaat om de verhouding tot je totaal en vrij testosteron.

Wat betekent een te hoge SHBG?

Een hoog SHBG bindt meer testosteron, waardoor er minder vrij testosteron overblijft. Je totaal testosteron kan dan normaal ogen terwijl je toch klachten hebt. Veelvoorkomende oorzaken zijn veroudering, een te snel werkende schildklier en leverziekte (Xita en Tsatsoulis, 2010).

Daarom telt bij een hoog SHBG vooral je vrij testosteron, niet alleen het totaal.

Wat betekent een te lage SHBG?

Een laag SHBG laat juist meer vrij testosteron over, maar is vaak een signaal van je stofwisseling. Het hangt samen met overgewicht, insulineresistentie, leververvetting en soms een trage schildklier. In die zin is een laag SHBG minder een hormoonprobleem en meer een metabole wegwijzer.

Betrouwbare Nederlandstalige uitleg over leefstijl en insulineresistentie vind je bij Thuisarts.nl, dat door huisartsen wordt onderhouden.

Welke klachten passen bij een hoog SHBG?

Een hoog SHBG geeft zelf geen klachten, maar het gevolg wel: doordat er minder vrij testosteron overblijft, kun je merken wat bij een laag testosteron hoort. Denk aan minder energie, minder libido, minder spierkracht of een sombere stemming, terwijl je totaal testosteron op papier gewoon goed is.

Dat is precies de valkuil. Een arts die alleen naar totaal testosteron kijkt, mist bij een hoog SHBG soms het echte verhaal.

Denk aan een slanke man van 60 met een normaal totaal testosteron en toch klachten. Zijn SHBG blijkt hoog, en zijn berekende vrij testosteron laag. Pas dan valt het beeld op zijn plek.

Een laag SHBG geeft juist zelden directe klachten, maar wijst vaker op je stofwisseling. Daarom loont het om er nuchtere glucose of HbA1c naast te leggen. Kort gezegd: bij een hoog SHBG telt vooral wat er vrij overblijft.

Wat kan je SHBG beïnvloeden?

Wat je SHBG kan beïnvloeden hangt vooral samen met je stofwisseling en je lever. Onderzoek koppelt een laag SHBG aan overgewicht en insulineresistentie, en een hoog SHBG aan veroudering en schildklieractiviteit. Dat betekent niet dat je zelf aan een getal moet gaan sleutelen: wat zinvol is, hangt af van de oorzaak en van je hele beeld. Bespreek dat met je huisarts.

Hoe lees je SHBG naast je testosteron?

SHBG krijgt pas betekenis naast je totaal en vrij testosteron. Labs berekenen vrij testosteron vaak uit die twee, omdat juist die fractie je weefsels bereikt (Narinx et al., 2022). Wil je de hele set laten meten, dan dekt het testosteronpanel testosteron en SHBG, en je vindt de losse SHBG-waarde ook terug op bredere hormoonpanels. Wil je alleen dit eiwit meten, dan doet de losse SHBG-test dat, en de vrije testosteron test rekent de actieve fractie voor je uit.

Lees SHBG dus nooit los. Hoe LH en FSH in het plaatje passen, staat in ons stuk over LH en FSH bij mannen, en de volledige uitleg van je testosteron vind je in je testosteronniveaus begrijpen. Voor het overzicht kijk je in mannelijke geslachtshormonen. Zie je een afwijkende waarde, bespreek die dan met je huisarts.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Selby C. Sex hormone binding globulin: origin, function and clinical significance. Ann Clin Biochem. 1990. PMID 2080856.
• Xita N, Tsatsoulis A. Genetic variants of sex hormone-binding globulin and their biological consequences. Mol Cell Endocrinol. 2010. PMID 19733622.
• Narinx N, et al. Role of sex hormone-binding globulin in the free hormone hypothesis and the relevance of free testosterone. Cell Mol Life Sci. 2022. PMID 36205798.