Langdurig laag testosteron heeft zes gevolgen die telkens terugkomen: bot, spieren, stemming, libido, stofwisseling en vruchtbaarheid. Belangrijk vooraf: dit zijn associaties uit onderzoek, geen bewezen oorzaak en gevolg. Een laag getal betekent niet automatisch dat deze dingen jou overkomen.
Wat me opvalt in de praktijk: mannen schrikken van lijstjes zoals dit. Dat is niet mijn bedoeling. Ik wil je laten zien waar het verband echt zit, en waar het ophoudt.
Neem een man van 50 die jaren rondliep met een testosteron van ongeveer 8 nmol/l, onbehandeld. Een botdichtheidsmeting (DEXA) laat bij hem een lagere botdichtheid zien. Zijn verhaal komt straks terug.
Is langdurig laag testosteron gevaarlijk?
Op zichzelf is een laag getal geen ziekte. Wel is langdurig laag testosteron in onderzoek geassocieerd met een aantal gevolgen, zoals een lagere botdichtheid en minder spiermassa. Associatie is niet hetzelfde als oorzaak: leeftijd, gewicht en andere aandoeningen spelen vaak tegelijk mee. Bespreek een lage uitslag daarom met je huisarts.
Het RIVM houdt de gezondheid van mannen in Nederland bij, en benadrukt dat leefstijl en bestaande aandoeningen zwaar meewegen. Dat is precies waarom een enkele hormoonwaarde zelden het hele plaatje is.
| Gevolg | Mogelijk mechanisme | Welke waarde geeft context |
|---|---|---|
| Lagere botdichtheid | Minder hormonale prikkel voor botonderhoud | Testosteron totaal |
| Minder spiermassa en kracht | Verminderde eiwitopbouw in spieren | Testosteron totaal |
| Sombere of prikkelbare stemming | Invloed op stemmingsregulatie in de hersenen | Testosteron totaal |
| Minder libido en erectieproblemen | Testosteron stuurt seksueel verlangen mee aan | Testosteron totaal, vrij testosteron |
| Meer buikvet en insulineresistentie | Ongunstige vetverdeling en stofwisseling | Testosteron totaal, SHBG |
| Verminderde vruchtbaarheid | Verstoorde LH/FSH-aansturing van de testes | LH, FSH |
1. Botontkalking en een lagere botdichtheid
Testosteron speelt mee bij het onderhoud van je botten. Een deel wordt in het lichaam omgezet in oestradiol, dat belangrijk is voor de botdichtheid bij mannen. Bij langdurig laag testosteron is dat signaal soms zwakker.
In een onderzoek bij oudere mannen ging een tekort aan testosteron en oestradiol samen met meer botverlies en osteoporose (Fink, 2006). Het is een verband, geen bewijs dat het ene het andere veroorzaakt.
Terug naar die man van 50 met 8 nmol/l. Zijn DEXA laat een lagere botdichtheid zien, maar hij rookte ook en bewoog weinig. Precies daarom kijkt een arts nooit naar het hormoon alleen.
2. Verlies van spiermassa en kracht
Testosteron helpt bij de opbouw van spiereiwit. Zakt het hormoon langere tijd, dan kan de spiermassa geleidelijk afnemen. Veel mannen merken dat als minder kracht of een slappere lijn.
Dat het hormoon spieren aanstuurt, is goed te zien in dosisonderzoek: hoe hoger de toegediende testosterondosis, hoe meer de vetvrije massa toenam (Bhasin, 2001). Dat laat het mechanisme zien, niet dat jouw spieren gegarandeerd verdwijnen.
In de praktijk zie ik dat kracht meestal langzaam wegzakt. Daardoor schrijven mannen het toe aan ouder worden, terwijl er soms meer speelt.
3. Sombere of prikkelbare stemming
Stemming en hormonen hangen samen, in beide richtingen. Laag testosteron is soms geassocieerd met somberheid, lusteloosheid en prikkelbaarheid. Andersom kan een depressie ook je hormonen beïnvloeden.
Een overzichtsstudie vond een klein verband tussen laag testosteron en depressieve klachten (Zarrouf, 2009). Klein en niet eenduidig: lang niet iedereen met sombere klachten heeft een laag testosteron.
Daarom is dit het lastigste signaal om op de waarde alleen te duiden. Somberheid heeft veel mogelijke oorzaken, en je huisarts weegt die samen.
4. Minder libido en vaker erectieproblemen
Van alle klachten hangt libido nog het duidelijkst samen met testosteron. Minder zin in seks komt vaker voor bij een laag hormoon dan erectieproblemen, die vaak meer met de bloedvaten te maken hebben.
De EMAS-studie bij ruim 3.000 mannen zag seksuele klachten pas duidelijk samenhangen met testosteron onder ongeveer 11 nmol/l (Wu, 2010). Boven die grens werd het verband snel zwakker.
Wat me opvalt: mannen zoeken bij erectieproblemen als eerste naar testosteron. Terwijl het getal daar vaak normaal is. We werken dat uit in de signalen van laag testosteron.
5. Meer buikvet en een minder gunstige stofwisseling
Testosteron en je stofwisseling beïnvloeden elkaar over en weer. Laag testosteron gaat vaker samen met meer buikvet en een minder gunstige insulinegevoeligheid. Buikvet zet op zijn beurt testosteron om in oestrogeen, wat de waarde verder kan drukken.
In een groot onderzoek bij mannen van middelbare leeftijd voorspelden een laag testosteron en een laag SHBG vaker het metabool syndroom en diabetes (Laaksonen, 2004). Ook hier: een voorspeller is geen oorzaak.
Dit is de vicieuze cirkel waar ik mannen het vaakst over uitleg. Gewicht en hormoon trekken elkaar de verkeerde kant op.
6. Verminderde vruchtbaarheid en spermakwaliteit
Je testes maken zowel testosteron als zaadcellen, aangestuurd door twee hormonen uit de hypofyse: LH en FSH. Loopt die aansturing niet goed, dan kunnen zowel het testosteron als de spermaproductie eronder lijden.
Hier is de bron van het lage testosteron belangrijk. Ligt het probleem in de testes zelf (primair), dan zijn LH en FSH juist hoog. Ligt het in de hypofyse (secundair), dan zijn ze laag. Die twee waarden wijzen dus de richting.
Let op: testosteron als medicijn slikken kan de eigen aanmaak en de spermaproductie juist onderdrukken. Bespreek een kinderwens daarom altijd met je huisarts voordat je iets doet.
Wat kun je laten meten?
Er is geen bloedtest die deze gevolgen voorspelt. Wel brengen een paar waarden je hormonale beeld in kaart. Een arts kijkt meestal naar je testosteron totaal, en gebruikt LH en FSH om primair van secundair te onderscheiden.
De NHG, het Nederlands Huisartsen Genootschap, beschrijft in haar informatie voor huisartsen welke lichamelijke factoren hierbij meespelen. Wat jij nodig hebt, bepaalt je huisarts samen met jou.
Mijn advies blijft simpel: jaag niet op een enkel getal, maar bekijk de context. Twijfel je door aanhoudende vermoeidheid of somberheid, lees dan burn-out of laag testosteron, want die twee lijken sterk op elkaar.
Wil je je hormonen in beeld? Het Hormonen Man panel meet onder andere testosteron, LH en FSH in een keer. Meer over het grotere geheel lees je in hormonale gezondheid bij mannen.
Wil je weten waar een lage waarde vandaan komt, kijk dan bij de oorzaken van laag testosteron en de tekorten die je testosteron kunnen verlagen.
Bronnen
- Fink HA, Ewing SK, Ensrud KE, et al. Association of testosterone and estradiol deficiency with osteoporosis and rapid bone loss in older men. J Clin Endocrinol Metab. 2006;91(10):3908-3915. PMID 16849417.
- Bhasin S, Woodhouse L, Casaburi R, et al. Testosterone dose-response relationships in healthy young men. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2001;281(6):E1172-E1181. PMID 11701431.
- Zarrouf FA, Artz S, Griffith J, Sirbu C, Kommor M. Testosterone and depression: systematic review and meta-analysis. J Psychiatr Pract. 2009;15(4):289-305. PMID 19625884.
- Wu FC, Tajar A, Beynon JM, et al. Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and elderly men. N Engl J Med. 2010;363(2):123-135. PMID 20554979.
- Laaksonen DE, Niskanen L, Punnonen K, et al. Testosterone and sex hormone-binding globulin predict the metabolic syndrome and diabetes in middle-aged men. Diabetes Care. 2004;27(5):1036-1041. PMID 15111517.
- RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) en NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap): algemene informatie over mannengezondheid en leefstijlfactoren.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies van je huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij aanhoudende of ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel je bij spoed 112.
Auteur
