Vier angsten komen bij sterilisatie van de man altijd terug: mijn testosteron zakt, mijn libido verdwijnt, ik krijg er prostaatkanker van, en ik hou er pijn aan over. Elke kliniekpagina wuift ze weg in één zin, zonder bron.
Dat is geen antwoord. Dat is een geruststelling.
Hieronder staat per gevreesd nadeel wat het beste beschikbare onderzoek laat zien, en er staat eerlijk bij hoe sterk dat bewijs is. Bij één van de vier is het antwoord ongemakkelijker dan klinieken doen voorkomen, en bij één ervan bestaat helemaal geen onderzoek dat je kan helpen.
Wat zijn de nadelen op lange termijn van sterilisatie bij de man?
De harde nadelen zijn dat het permanent is, dat het niet tegen soa beschermt en dat een kleine groep mannen blijvende pijnklachten houdt. De gevreesde hormonale nadelen worden door het onderzoek niet teruggevonden. Thuisarts.nl, de patiëntensite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, noemt vooral de permanentie en de risico's van de operatie.
Die eerste is de zwaarste, en het is ook de enige zonder cijfer.
De tabel hieronder zet de vijf grote zorgen op een rij. Let vooral op de laatste kolom, want die ontbreekt overal elders.
| Het gevreesde nadeel | Wat het beste onderzoek laat zien | Hoe sterk is het bewijs |
|---|---|---|
| Lager testosteron | Geen significant verschil na correctie, bij 437 mannen van 40 plus (PMID 29658249) | Observationeel, redelijk consistent |
| Minder zin in seks | Zin en tevredenheid namen licht toe op de IIEF-vragenlijst (PMID 16255791) | Kleine studie, 64 mannen, zwak maar passend bij de anatomie |
| Erectieproblemen | Geen enkel geval door de ingreep in diezelfde groep (PMID 16255791) | Zelfde kleine studie, korte follow-up |
| Prostaatkanker | Zwakke associatie met kanker in het algemeen, geen associatie met agressieve of dodelijke vormen (PMID 28715534) | Grote meta-analyse, maar met een waarschijnlijke verklaring die geen oorzaak is |
| Blijvende pijn | 0,14 procent in een audit van 105.393 ingrepen, 5 procent in een meta-analyse | Omstreden, factor 35 verschil tussen bronnen |
De rij die uitleg nodig heeft, is de vierde.
Verlaagt een sterilisatie je testosteron?
Volgens het onderzoek niet. Je zaadleider vervoert zaadcellen, geen hormonen. Testosteron wordt gemaakt in de Leydigcellen van je testikel en gaat rechtstreeks je bloedbaan in, langs een route die bij de ingreep niet wordt aangeraakt. De meting bevestigt wat de anatomie voorspelt.
Een studie vergeleek 232 gesteriliseerde mannen met 205 niet-gesteriliseerde mannen, allemaal 40 jaar of ouder.
Voor correctie leek de gesteriliseerde groep zelfs iets hoger te zitten op testosteron, SHBG en LH. Na correctie voor verstorende factoren bleef daar geen statistisch significant verschil van over (PMID 29658249).
Dat is precies het soort resultaat dat je verwacht als er niets aan de hand is.
Wat dat praktisch betekent: voel je je jaren na je sterilisatie futloos en vlak, dan is de ingreep niet de verdachte. Welke signalen wel bij een laag testosteron passen, staat in laag testosteron bij mannen.
Verlies je er zin in seks door?
Het onderzoek wijst eerder de andere kant op, al is het klein. Bij 64 mannen die met de IIEF-vragenlijst werden gevolgd, stegen de scores voor zin en tevredenheid licht na de ingreep, van 64,06 naar 65,64. Er werd geen enkel geval van erectieproblemen door de operatie gezien (PMID 16255791).
Vier en zestig mannen is geen groot onderzoek, en dat moet je meewegen.
De meest genoemde verklaring is niet hormonaal maar praktisch: de angst voor een ongeplande zwangerschap valt weg. Dat kan seks ontspannener maken. Het is een aannemelijke verklaring, geen bewezen mechanisme.
Ik zou er dus geen belofte van maken. Wel is dit het tegenovergestelde van wat de forums vrezen.
Hoe libido en hormonen samenhangen, leggen we uit in libido en testosteron en in minder zin in seks.
Krijg je van een vasectomie prostaatkanker?
Voor de vormen die er echt toe doen: nee. Dit is het antwoord dat het meest genuanceerd moet, want er is wel íets gevonden. Een meta-analyse in JAMA Internal Medicine uit 2017 vond een zwakke associatie met prostaatkanker in het algemeen, maar geen associatie met agressieve of dodelijke prostaatkanker.
De getallen helpen hier meer dan woorden.
Voor prostaatkanker in het algemeen kwam de analyse in cohortstudies met een laag risico op vertekening uit op een verhouding van 1,05 (95 procent betrouwbaarheidsinterval 1,02 tot 1,09). Voor hooggradige prostaatkanker was dat 1,03 (0,89 tot 1,21) en voor dodelijke prostaatkanker 1,02 (0,92 tot 1,14), beide niet significant (PMID 28715534).
De auteurs concludeerden dat dit geen reden is om van een vasectomie af te zien.
Dat patroon, een minieme associatie met gedetecteerde kanker en geen enkele met de gevaarlijke vormen, is precies wat je zou zien bij detectiebias. Mannen die bij een uroloog komen, krijgen vaker een PSA-bepaling, dus wordt er vaker iets gevonden dat er sowieso al zat.
Belangrijk: dat is mijn lezing van het patroon, en het is de gangbare verklaring, maar het is een interpretatie en geen bewijs. Wat we wel kunnen zeggen is dat de dodelijke variant geen verband liet zien, en dat is de uitkomst waar het om draait.
Hoe groot is de kans dat je er blijvend pijn aan overhoudt?
Klein, maar hoe klein hangt af van de bron. Een prospectieve audit van 105.393 ingrepen registreerde blijvende pijnklachten bij 0,14 procent, ongeveer 1 op de 714 mannen (PMID 38989696). Een meta-analyse uit 2020 kwam uit op 5 procent (PMID 32164161).
Dat is een verschil van een factor 35, en beide cijfers zijn eerlijk verzameld.
Uit diezelfde meta-analyse komt trouwens het enige getal waar je vooraf iets mee kunt: bij de mesjesmethode meldde 24 procent van de mannen pijn, bij de no-scalpel techniek 7 procent.
Waarom die bronnen zo uit elkaar liggen, staat uitgewerkt in pijn na sterilisatie.
Wat is het nadeel waar geen onderzoek over gaat?
Spijt. Er bestaat geen bloedwaarde, geen scan en geen vragenlijst die je vooraf vertelt hoe jij over tien jaar naar dit besluit kijkt. Het is het enige nadeel op deze lijst zonder cijfer, en tegelijk het enige dat zich slecht laat repareren.
Thuisarts is er kort over: een hersteloperatie is moeilijk en lukt vaak niet, en mannen blijven daarna meestal minder vruchtbaar.
De cijfers achter die zin zijn hard. Bij een hersteloperatie binnen drie jaar kwamen bij 97 procent weer zaadcellen door en werd 76 procent van de stellen zwanger. Na vijftien jaar of langer was dat 71 procent en 30 procent (PMID 1997700).
Die tweede kolom daalt harder dan de eerste. Dat is het hele verschil tussen doorgankelijk en een kind.
Stel: je bent 34, je hebt twee kinderen en je relatie loopt goed. Laat je je nu steriliseren en verandert je situatie op je 46e, dan zit je in de rij van negen tot veertien jaar. Daar hoort een zwangerschapskans van rond de 44 procent bij.
De volledige uitsplitsing staat in vasectomie terugdraaien.
Wat kun je hier zelf mee?
Twee dingen. Vraag de kliniek welke techniek ze gebruiken, want dat is het enige nadeel op deze lijst waar je invloed op hebt. En behandel de ingreep als definitief, ook als je weet dat er hersteloperaties bestaan.
Wat je er niet mee kunt, is de spijtvraag oplossen met een test. Die bestaat niet.
Voel je je na je sterilisatie futloos of vlak, dan wijst het onderzoek dus niet naar de ingreep. Sommige mannen brengen hun hormonen dan in beeld met het Hormonen Man panel of het testosteron panel, om te kijken of er iets anders speelt. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts.
Meer achtergrond over mannelijke hormonen staat in hormonale gezondheid bij mannen, en het volledige verhaal over de ingreep zelf in vasectomie: hoe het werkt.
Ga je binnenkort in gesprek? Neem dan deze lijst mee en vraag de arts per punt wat hij ervan vindt. Een goede kliniek vindt dat een prima gesprek.
Bronnen
- Bhindi B, et al. The Association Between Vasectomy and Prostate Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Internal Medicine. 2017. PMID 28715534.
- Shi YJ, et al. Vasectomy has no obvious longterm influence on the levels of serum androgens in aging males. Zhonghua Nan Ke Xue. 2017. PMID 29658249.
- Bertero E, et al. Assessment of sexual function in patients undergoing vasectomy using the international index of erectile function. International Brazilian Journal of Urology. 2005. PMID 16255791.
- Peacock J, et al. Complications of vasectomy: results from a prospective audit of 105 393 procedures. BJU International. 2024. PMID 38989696.
- Auyeung AB, et al. Incidence of Post-Vasectomy Pain: Systematic Review and Meta-Analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020. PMID 32164161.
- Belker AM, et al. Results of 1,469 microsurgical vasectomy reversals by the Vasovasostomy Study Group. Journal of Urology. 1991. PMID 1997700.
- Thuisarts (NHG). Sterilisatie bij man. thuisarts.nl
Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.
Auteur
