SHBG en testosteron bij mannen: wat uw uitslag echt zegt

SHBG is een eiwit dat uw geslachtshormonen bindt en door het bloed vervoert. Op uw hormoonpanel verschijnt het als SHBG, voluit sex hormone binding globulin. In het Nederlands heet dat geslachtshormoonbindend globuline.

Voor u als man is dat bindend globuline vooral de rem op uw beschikbare testosteron. Het bindt testosteron en oestradiol, maar testosteron aanzienlijk steviger. Wat aan SHBG vastzit, kan uw weefsel niet gebruiken.

SHBG is zelf geen geslachtshormoon. Het is het transporteiwit dat de beschikbaarheid ervan regelt.

De bepaling meet hoeveel van dit eiwit in uw bloed circuleert, uitgedrukt in nmol/l. Dat getal zegt op zichzelf weinig. Het krijgt betekenis naast uw totale testosteron.

Uit dat paar wordt vervolgens uw vrij testosteron berekend. Een deel van uw testosteron zit losjes aan albumine gebonden en blijft wel bruikbaar. Alleen het deel dat SHBG vasthoudt, is praktisch buiten bereik.

De referentiewaarden hieronder zijn per geslacht en per leeftijdsgroep vastgesteld. Dat onderscheid is bij mannen niet cosmetisch, want SHBG stijgt met de leeftijd.

Neem een man van zestig met een SHBG van 19 nmol/l. Tegen een vlakke mannenrange van 18,3 tot 54,1 heet dat normaal. Zijn eigen ondergrens is echter 20,6, dus hij zit eronder.

En juist een lage SHBG bij een man is de bevinding die ertoe doet. Andersom kan het ook. Diezelfde man met een SHBG van 70 lijkt verhoogd tegen die vlakke range.

Zijn band loopt echter door tot 76,7, dus hij is gewoon normaal. Het verschil tussen 54,1 en 76,7 is 42 procent.

Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per analyser. Wij werken met een netwerk van zelfstandige, gecertificeerde laboratoria, en die draaien niet allemaal dezelfde apparatuur. De range die op uw eigen labverslag staat, is daarom leidend.

U heeft uw testosteron laten prikken omdat de energie eruit was. De kracht in de sportschool stagneerde en het libido liep terug. De uitslag kwam terug als normaal.

En de klachten bleven. Dit is het scenario waarin SHBG het ontbrekende getal is.

Een totale testosteronwaarde is de optelsom van gebonden en vrij hormoon. Verandert de hoeveelheid bindend eiwit, dan verandert die optelsom mee. Bij een hoge SHBG wordt uw totale testosteron omhooggehouden terwijl het vrije deel daalt.

De uitslag oogt dan geruststellend en is dat niet. Bij een lage SHBG gebeurt het omgekeerde. De totale waarde zakt terwijl het vrije deel op peil blijft.

Dan schrikt u van een getal dat functioneel weinig voorstelt. Zonder de SHBG waarde erbij leest u beide situaties verkeerd.

Voor mannen houdt het daar niet op. Een lage SHBG is namelijk zelf een bevinding. De sterkste oorzaak is overgewicht met insulineresistentie.

Een structureel hoog insulinegehalte remt de aanmaak van SHBG in de lever. Type 2 diabetes, hypothyreoïdie, glucocorticoïden en niet-alcoholische leververvetting drukken de waarde eveneens. Wat een lage SHBG waarde bij een man betekent, hangt daarom vooral af van zijn stofwisseling.

Een normale totale testosteronuitslag naast zo een lage waarde is dus geen schone lei.

Er is nog een oorzaak die in de krachtsport bekend is en toch buiten beeld blijft. Androgenen en anabole steroïden onderdrukken de aanmaak van SHBG sterk. De waarde kan dan ver onder de ondergrens zakken.

Wij bevelen dat gebruik niet aan en begeleiden het niet. Maar gebruikt u het, of heeft u het gebruikt, dan moet uw arts dat weten. Zonder die informatie is uw SHBG uitslag simpelweg niet te interpreteren.

Los daarvan is SHBG een stofwisselingssignaal op zichzelf. Grote prospectieve cohorten laten hetzelfde zien. Een lage SHBG gaat samen met een hoger risico op type 2 diabetes.

Dat geldt voor beide geslachten. Mendeliaanse randomisatie wijst in dezelfde richting. Dat is een verband op groepsniveau.

Het is geen voorspelling over u persoonlijk en zeker geen diagnose. Wilt u dit getal naast uw testosteron leggen, dan kunt u een losse SHBG test laten doen.

SHBG hoort niet los aangevraagd te worden. Vraag het aan naast uw totale testosteron, bijvoorbeeld met een testosteron test. Pas dan is de uitslag te lezen.

Prik in de ochtend, bij voorkeur tussen zeven en tien uur. Testosteron kent een duidelijk dagritme en piekt vroeg. SHBG zelf schommelt veel minder over de dag.

Maar omdat u de twee samen beoordeelt, bepaalt het testosteron het tijdstip. Wees nuchter wanneer er ook glucose, insuline of een lipidenprofiel bij zit.

Laat de bepaling doen wanneer uw energie, kracht, spiermassa of libido zijn teruggelopen. Ook wanneer een eerdere testosteronuitslag normaal was en de klachten toch bleven. Verder is SHBG waardevol bij overgewicht rond de buik, bij een bekende insulineresistentie en bij leververvetting. In die situaties is een totale testosteronwaarde zonder SHBG bijna niet te duiden.

Meet niet tijdens een acute ziekte of vlak na een zware trainingsperiode. Herhaal een afwijkende uitslag voordat u er conclusies aan verbindt. Vergelijk uw uitslag bovendien met de juiste leeftijdsband en niet met een vlakke mannenrange. Vermoedt uw arts een breder androgeen probleem, dan kan ook DHT worden bepaald.