Vasectomie terugdraaien: hoe groot is de kans dat het lukt?

Zoek op vasectomie terugdraaien en je vindt slagingspercentages van boven de 90. Dat getal klopt meestal, alleen meet het iets anders dan wat jij wilt weten. Het gaat over zaadcellen die terugkeren in je zaadvocht, niet over een kind.

Die twee getallen lopen ver uiteen, en het verschil groeit met de jaren.

In het grootste onderzoek naar hersteloperaties kwam bij 86 procent van de mannen weer zaad door, terwijl 52 procent van de stellen zwanger werd. Hieronder staat de volledige uitsplitsing, plus de studie die het intervalverhaal tegenspreekt.

Kun je een vasectomie terugdraaien?

Soms, met microchirurgie, en je moet er niet op rekenen. De ingreep heet een vasovasostomie: een microchirurg hecht de twee uiteinden van de zaadleider onder een microscoop weer aan elkaar. Thuisarts.nl, de patiëntensite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, is er kort over.

Terugdraaien is moeilijk, lukt vaak niet, en mannen blijven daarna meestal minder vruchtbaar.

Dat is precies de reden dat een vasectomie in elk voorlichtingsgesprek als permanent wordt gepresenteerd. Het is geen anticonceptie met een pauzeknop.

Behandel de mogelijkheid van een hersteloperatie dus niet als vangnet bij je oorspronkelijke besluit. Als dat vangnet nodig voelt, zegt dat iets over het besluit.

Wat is het verschil tussen doorgankelijkheid en zwangerschap?

Doorgankelijkheid betekent dat er weer zaadcellen in je zaadvocht zitten. Zwangerschap betekent dat er een kind komt. Klinieken adverteren bijna altijd met het eerste getal, omdat het hoger is en omdat het meetbaar is bij de man alleen.

Het tweede getal is het enige dat een stel interesseert.

In het onderzoek van de Vasovasostomy Study Group, dat 1.469 microchirurgische hersteloperaties analyseerde, kwam bij 865 van de 1.012 onderzochte mannen weer zaad door, dus 86 procent. Van de 810 stellen waarvan de uitkomst bekend was, werd 52 procent zwanger (PMID 1997700).

Dat is een verschil van 34 procentpunt tussen dezelfde groep mannen.

Vraag een kliniek dus altijd welk van de twee getallen ze noemen. Dat is één zin, en het verandert je verwachting behoorlijk.

Hoe groot is de kans na 5, 10 of 15 jaar?

Beide kansen dalen met de tijd, en de zwangerschapskans daalt harder. Dat is de belangrijkste tabel van dit hele onderwerp, en hij staat op vrijwel geen enkele Nederlandse pagina. De cijfers komen uit hetzelfde onderzoek onder 1.469 hersteloperaties.

Zoek de rij op die bij jouw aantal jaren hoort.

Kijk hoe de twee kolommen uit elkaar lopen. Links zakt het van 97 naar 71, rechts van 76 naar 30.

Stel: je liet je op je 34e steriliseren en je overweegt op je 45e een hersteloperatie. Dan zit je in de rij van 9 tot 14 jaar. Bij ongeveer 79 procent van de mannen komt er dan weer zaad door, en ongeveer 44 procent van de stellen wordt zwanger.

Dat is geen slecht getal. Het is alleen iets heel anders dan de 90-plus die je op een kliniekpagina las.

Klopt dat intervalverhaal wel altijd?

Niet volgens elk onderzoek, en dat hoor je zelden. Een Duits cohort uit 2010 vond juist geen verband tussen de duur van de afsluiting en de kans op doorgankelijkheid of zwangerschap. Wat in die studie wél voorspellend was, was de leeftijd van de vrouwelijke partner (PMID 19906186).

Twee goede datasets die verschillende kanten op wijzen, dat is de eerlijke stand van zaken.

Ik vind dat je dat moet weten, ook al maakt het het verhaal rommeliger. Wie alleen de mooie tabel laat zien, verkoopt meer zekerheid dan er is.

Praktisch verandert het je afweging op één punt. Als de leeftijd van je partner meeweegt, dan is een hersteloperatie nooit alleen een beslissing over jouw lichaam.

De jaren die verstrijken tellen dan twee keer mee. Dat is een ongemakkelijke zin, en hij is denk ik wel waar.

Kan een vasectomie ook vanzelf ongedaan raken?

Heel soms, en dat is iets anders dan een hersteloperatie. De zaadleider kan in zeldzame gevallen weer aan elkaar groeien, wat recanalisatie heet. Andros noemt een kans van 1 tot 3 per 1.000, en in een audit van 105.393 ingrepen ging het bij 0,04 procent om een late mislukking.

Dat is ongeveer 1 op de 2.500 (PMID 38989696).

Zo'n late mislukking is precies dat: een man met een eerdere schone zaadcontrole bij wie er later toch weer zaadcellen blijken te zijn. Zeldzaam, maar niet nul.

Het is dus geen route naar vruchtbaarheid waar je op kunt plannen. Het is een restrisico op de anticonceptie, meer niet.

Welk onderzoek hoort erbij als je aan een hersteloperatie denkt?

Een zaadanalyse na de operatie, en bij de vruchtbaarheidsvraag daaromheen soms hormoonwaarden. De zaadanalyse laat zien of er weer zaadcellen zijn en hoe ze eruitzien. Die wordt gedaan door de kliniek, en wij voeren geen vasectomieën, hersteloperaties of zaadanalyses uit.

Wees hier wel eerlijk over de grens van bloedonderzoek.

Geen enkele bloedwaarde voorspelt of een hersteloperatie gaat lukken. Wat hormonen wel kunnen laten zien, is of de aanmaak in de testikel op gang is. FSH, LH, inhibine B en testosteron geven daar samen context bij.

Sommige mannen brengen die kant in beeld naast het traject bij de kliniek, bijvoorbeeld met het IVF Partneronderzoek of het Hormonen Man panel. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts.

Hoe je een zaadanalyse leest, staat in zaadanalyse waarden. De bredere oorzakenlijst als het niet lukt, staat in onvruchtbaarheid bij mannen en in zwanger worden lukt niet.

Het volledige verhaal over de ingreep zelf begint bij vasectomie: hoe het werkt, en de langetermijnafwegingen staan in nadelen op lange termijn.

Wat doe je met deze cijfers?

Je gebruikt ze in twee richtingen. Sta je voor de oorspronkelijke keuze, lees de tabel dan als reden om de ingreep als definitief te behandelen. Overweeg je nu een hersteloperatie, gebruik hem dan om te vragen welk getal een kliniek je precies belooft.

Dat is een eerlijke vraag, en een goede kliniek beantwoordt hem gewoon.

Wat ik er niet uit zou lezen is een reden om af te zien van een hersteloperatie. Vierenveertig procent kans op een zwangerschap is voor veel stellen een reële optie, en de kosten en de zwaarte van de ingreep horen in diezelfde afweging thuis.

Wat het niet is, is een garantie. Niemand kan je die geven, en wie het toch doet, moet je wantrouwen.

Bel je binnenkort een kliniek? Stel dan één vraag vooraf: is het percentage dat u noemt de doorgankelijkheid of de zwangerschapskans. Het antwoord zegt je meteen hoe eerlijk de rest van het gesprek gaat worden.

Bronnen

• Belker AM, et al. Results of 1,469 microsurgical vasectomy reversals by the Vasovasostomy Study Group. Journal of Urology. 1991. PMID 1997700.
• Magheli A, et al. Impact of obstructive interval and sperm granuloma on patency and pregnancy after vasectomy reversal. International Journal of Andrology. 2010. PMID 19906186.
• Peacock J, et al. Complications of vasectomy: results from a prospective audit of 105 393 procedures. BJU International. 2024. PMID 38989696.
• Thuisarts (NHG). Sterilisatie bij man. thuisarts.nl

Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.