Mijn zwager zag het op een vakantiefoto. Niet in de spiegel, maar op een kiekje van bovenaf, genomen op een terras in Lissabon. Hij was 29.
Rond hun vijftigste heeft ongeveer de helft van de mannen zichtbaar dunner haar. Bij een flink deel begint dat al ver in de twintig.
Ik heb daarna een middag door de Nederlandse pagina's over dit onderwerp gescrold. Bijna allemaal verkopen ze iets: een transplantatie, een shampoo, een pil, een potje vitamines.
Wat ik nergens vond, is het saaie antwoord op de vraag die mannen echt stellen. Welk deel van dit verhaal zit in je bloed, en welk deel niet?
Ik zeg het maar meteen, ook al werk ik voor een bedrijf dat bloedonderzoek verkoopt. Bij de meeste mannen verklaart een bloedtest niet waarom ze kaal worden. Juist daarom is het de moeite waard om te weten wanneer hij wel iets toevoegt.
Wat is de meest voorkomende oorzaak van haaruitval bij mannen?
Verreweg de meeste haaruitval bij mannen is erfelijke haaruitval, ook wel alopecia androgenetica genoemd. Je haarzakjes zijn dan gevoelig voor dihydrotestosteron, kortweg DHT. Onder invloed daarvan worden de haren bij elke groeicyclus korter, dunner en lichter, tot ze uiteindelijk nauwelijks meer boven de huid komen.
Let op het woord gevoelig. Dat is het hele punt.
Het gaat niet om hoeveel DHT je hebt, maar om hoe je haarzakjes erop reageren. Die gevoeligheid is grotendeels erfelijk bepaald en zit verspreid over veel genen, van beide ouders.
Vandaar dat het oude verhaal over de vader van je moeder maar half klopt. Er zit een stuk waarheid in, want er is inderdaad een sterke bijdrage via de moederlijn, maar de kant van je vader telt gewoon mee.
Hoe dat mechanisme precies werkt, hebben we apart uitgeschreven in haaruitval bij mannen en DHT.
Hoe herken je erfelijke haaruitval?
Erfelijke haaruitval volgt een patroon. Het begint bij de inhammen en op de kruin, terwijl de haarrand in je nek en boven je oren blijft staan. Dat komt doordat de haarzakjes daar van nature veel minder gevoelig zijn voor DHT. Diffuus verlies over je hele hoofd past juist niet bij dit patroon.
Dermatologen gebruiken hiervoor de Norwood-schaal, met zeven stadia. Stadium 1 is een volle haarlijn, stadium 7 is een smalle krans rond het achterhoofd.
Je hoeft die schaal niet uit je hoofd te kennen. Wel de vraag eronder: wijkt mijn haarlijn terug in een vorm, of wordt alles gelijkmatig dunner?
Een praktisch trucje. Maak elke drie maanden dezelfde foto, van bovenaf, bij daglicht, in dezelfde badkamer. Je spiegelbeeld is een slechte rechter, een reeks foto's niet.
En nog iets. Haren verliezen doe je altijd. Rond de vijftig tot honderd haren per dag is normaal, en in de herfst ligt dat vaak wat hoger.
Wanneer is haaruitval geen erfelijke kwestie?
Als het haar over je hele hoofd tegelijk dunner wordt, en vooral als het plotseling begon, past dat niet bij het erfelijke patroon. Dan denken artsen eerder aan diffuus haarverlies, telogeen effluvium genoemd. Dat komt meestal een tot drie maanden na een duidelijke gebeurtenis: een operatie, hoge koorts, flink gewichtsverlies, een sterfgeval, een nieuwe medicatie.
Dit is de vorm die vaak weer herstelt.
Er is ook alopecia areata, waarbij ronde kale plekken ontstaan doordat het afweersysteem de haarzakjes aanvalt. Die plekken zijn scherp begrensd en glad, heel anders dan een terugwijkende haarlijn.
Verder kunnen medicijnen meespelen. Sommige bloeddrukverlagers, bepaalde antidepressiva en isotretinoïne staan bekend om haarverlies als bijwerking. Kijk het na in het Farmacotherapeutisch Kompas of vraag het je apotheker, en stop nooit op eigen houtje.
Thuisarts beschrijft rustig en in gewone taal wanneer je met haaruitval naar de huisarts gaat. Voor kale plekken, roodheid, schilfering of jeuk op je hoofdhuid hoor je daar sowieso thuis.
Welke bloedwaarden zeggen iets bij haaruitval?
Bloedonderzoek zoekt bij haaruitval niet naar de oorzaak van kaalheid, maar naar meespelende factoren die je kunt aanpakken. In de praktijk gaat het om je ijzervoorraad, je schildklier en een paar vitamines. Bij het klassieke terugwijkende patroon voegen die waarden meestal weinig toe, bij diffuus verlies vaak wel.
Dit is wat er in zo'n panel zit en wat elk getal wel en niet doet.
| Bloedwaarde | Wat het laat zien | Wanneer het iets toevoegt |
|---|---|---|
| Ferritine | Je ijzervoorraad | Diffuus verlies, zeker met vermoeidheid erbij |
| Hemoglobine | Bloedarmoede | Bleekheid, kortademig bij inspanning |
| TSH en vrij T4 | Schildklierfunctie | Diffuus verlies plus kouwelijk, gewicht, trage stoelgang |
| Vitamine D | Vitamine D-status | Weinig buitenlicht, winter, donkere huid |
| Vitamine B12 | B12-status | Weinig of geen dierlijke producten, tintelingen |
| Zink | Zinkstatus | Zeldzaam: darmziekte of erg eenzijdig eten |
| Testosteron | Hormoonstatus | Zegt vrijwel niets over kaal worden zelf |
Die laatste rij is de belangrijkste, en tegelijk de meest genegeerde.
Mannen laten hun testosteron prikken omdat ze kaal worden. Dat is logisch gedacht en toch de verkeerde afslag. Kaalheid draait om de gevoeligheid van je haarzakjes, niet om de hoogte van je testosteron in het bloed.
Twee mannen kunnen allebei op 18 nmol/l zitten. De een heeft op zijn 45e nog een volle bos, de ander is op zijn 30e al ver heen. Dezelfde waarde, andere haarzakjes.
Heb je daarnaast klachten als weinig energie, minder zin in seks of moeilijker spieropbouw, dan is testosteron laten prikken alsnog zinnig. Dan test je die klachten, niet je haar. Wat er dan gemeten wordt, staat in laag testosteron bij mannen.
Wanneer heeft bloedonderzoek bij haaruitval zin?
Kort gezegd: als het patroon niet klopt met erfelijke haaruitval, of als er andere klachten naast staan. Bij een langzaam terugwijkende haarlijn zonder verdere klachten levert prikken zelden iets op. Bij plotseling diffuus verlies, of bij verlies plus moeheid, kouwelijkheid of gewichtsverandering, ligt dat anders.
Deze tabel gebruik ik zelf als eerste filter.
| Wat je ziet | Waar het meestal op wijst | Voegt bloedonderzoek iets toe? |
|---|---|---|
| Inhammen en kruin, jaren geleidelijk | Erfelijke haaruitval | Zelden |
| Overal dunner, begon binnen enkele maanden | Diffuus haarverlies | Vaak wel |
| Haarverlies plus moe, kouwelijk, aangekomen | Mogelijk schildklier | Ja |
| Ronde kale plekken, gladde huid | Alopecia areata | Nee, dit is voor de huisarts |
| Rode, schilferende of jeukende hoofdhuid | Huidaandoening | Nee, dit is voor de huisarts |
| Verlies na operatie, koorts of crashdieet | Diffuus haarverlies | Soms, vooral ferritine |
Wat ik hier belangrijk vind: een normale uitslag is geen verspilde uitslag. Als je ferritine en je TSH keurig in orde zijn, weet je dat je die twee kunt afstrepen en dat je energie in de behandeling kunt steken in plaats van in nog een potje pillen.
Twijfel je welke waarden erin horen, dan lopen we ze een voor een langs in haaruitval bloedonderzoek.
Kan een vitaminetekort haaruitval veroorzaken?
Ja, maar veel minder vaak dan de supplementenindustrie suggereert. IJzertekort en een fors tekort aan vitamine D of B12 kunnen samenhangen met diffuus haarverlies. Voor gezonde mannen zonder tekort is er weinig bewijs dat extra vitamines het haar dikker maken. Een review over vitamines en mineralen bij haaruitval concludeerde dat grotere studies nog ontbreken (Almohanna, 2019).
Hier zit meteen de meest onderschatte valkuil van dit hele onderwerp.
Haarsupplementen bevatten vaak 5.000 tot 10.000 microgram biotine. Dat is honderden keren de dagelijkse behoefte van ongeveer 40 microgram die het Voedingscentrum aanhoudt.
Veel laboratoriumtests werken met een techniek waarin biotine een hoofdrol speelt. Slik je hoge doses, dan kan de uitslag vertekenen. In een studie in JAMA kregen gezonde volwassenen 10 mg biotine per dag, uitdrukkelijk beschreven als een dosis die veel in vrij verkrijgbare supplementen zit, en daarna weken meerdere hormoonbepalingen af (Li, 2017).
Schildklierwaarden zijn daar gevoelig voor (Ylli, 2021). Een vertekende TSH of vrij T4 kan er precies uitzien als een schildklierprobleem dat je niet hebt.
Zie je het scenario voor je? Je wordt kaal, je slikt drie maanden haarvitamines, je laat bloed prikken en je schildklier lijkt ontregeld. Niet je schildklier is het probleem, maar je potje biotine.
Stop daarom minstens 48 uur voor een bloedafname met hooggedoseerde biotine, en vertel het lab of je arts dat je het gebruikt (Luong, 2019). Welke tekorten er echt toe doen, staat in vitaminen tegen haaruitval.
Kan stress haaruitval veroorzaken?
Stevige stress kan diffuus haarverlies uitlokken, meestal een tot drie maanden na de periode zelf. Het gaat dan om echte klappen: een ziekenhuisopname, een scheiding, een burn-out, een sterfgeval. Dagelijkse werkdruk is zelden genoeg. Erfelijke haaruitval wordt niet door stress veroorzaakt, al kan stress het beeld tijdelijk verergeren.
De vertraging maakt het verwarrend. Mannen vertellen me over haarverlies in maart en noemen de drukte van die maand, terwijl de griep van januari waarschijnlijk de aanleiding was.
Goed nieuws is dat deze vorm meestal herstelt zodra de aanleiding weg is. Reken op een half jaar tot een jaar voordat de dichtheid terug is.
Wat kun je doen aan haaruitval?
Voor erfelijke haaruitval zijn er twee middelen met serieus onderzoek erachter: minoxidil op de hoofdhuid en finasteride als tablet. Beide remmen vooral verder verlies, en beide werken alleen zolang je ze gebruikt. Stop je, dan haal je binnen ongeveer een jaar de achterstand in die je zonder behandeling ook had gehad.
Dat laatste vinden veel mannen de vervelendste zin van dit artikel. Toch is het de eerlijkste.
Minoxidil is in Nederland vrij verkrijgbaar. In gerandomiseerd onderzoek gaf de 5%-oplossing meer haargroei dan 2% en dan placebo (Olsen, 2002). We hebben de gebruikerskant en de eerste maanden uitgeschreven in minoxidil ervaringen.
Finasteride is receptplichtig en remt de omzetting van testosteron naar DHT. In een trial bij mannen met erfelijke haaruitval verbeterde de haargroei ten opzichte van placebo (Kaufman, 1998). Er zitten seksuele bijwerkingen aan die je serieus moet nemen, en het verlaagt je PSA-waarde flink. Wat dat betekent voor prostaatonderzoek, lees je in finasteride ervaringen.
Als je schildklier meespeelt, is de volgorde anders. Dan is het aanpakken van de schildklier de eerste stap, en volgt het haar daarna. Dat verhaal staat in haaruitval door je schildklier.
Wat je nu kunt doen
Begin met een foto van bovenaf bij daglicht, en zet er de datum bij. Zonder die nulmeting weet je over zes maanden niet of iets werkte.
Ga naar je huisarts als je kale plekken hebt, als je hoofdhuid rood of schilferig is, of als het verlies plotseling en over je hele hoofd begon.
Wil je weten of je ferritine, schildklier en vitamines meespelen, dan kijkt onze uitgebreide gezondheidscheck naar die waarden in een keer. Slik je haarvitamines, laat ze dan minstens twee dagen staan voor de afname.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Bronnen
- Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A. The role of vitamins and minerals in hair loss: a review. Dermatol Ther (Heidelb). 2019. PMID 30547302.
- Li D, Radulescu A, Shrestha RT, et al. Association of biotin ingestion with performance of hormone and nonhormone assays in healthy adults. JAMA. 2017. PMID 28973622.
- Ylli D, Soldin SJ, Stolze B, et al. Biotin interference in assays for thyroid hormones, thyrotropin and thyroglobulin. Thyroid. 2021. PMID 34042535.
- Luong JHT, Male KB, Glennon JD. Biotin interference in immunoassays based on biotin-strept(avidin) chemistry: an emerging threat. Biotechnol Adv. 2019. PMID 30872068.
- Olsen EA, Dunlap FE, Funicella T, et al. A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. J Am Acad Dermatol. 2002. PMID 12196747.
- Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998. PMID 9777765.
- Trost LB, Bergfeld WF, Calogeras E. The diagnosis and treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss. J Am Acad Dermatol. 2006. PMID 16635664.
Auteur
