Finasteride ervaringen: werking, bijwerkingen en je PSA-waarde

Een man van 52 liet bij ons zijn PSA prikken. Uitslag 1,1 microgram per liter, keurig laag, hij was gerustgesteld.

Bij het doornemen van zijn gegevens bleek hij al vier jaar finasteride te slikken tegen zijn haaruitval. Dat verandert hoe je zo'n getal moet lezen.

Ik heb de Nederlandse pagina's over finasteride doorgenomen. Ze gaan bijna allemaal over seksuele bijwerkingen, en dat is terecht. Maar geen enkele noemt wat het middel met je PSA doet.

Wat doet finasteride tegen haaruitval?

Finasteride remt het enzym dat testosteron omzet in dihydrotestosteron, kortweg DHT. Omdat DHT bij erfelijke haaruitval de haarzakjes laat verschrompelen, valt met minder DHT die prikkel grotendeels weg. In een gerandomiseerde studie bij mannen met erfelijke haaruitval verbeterde de haargroei ten opzichte van placebo (Kaufman, 1998).

Het middel remt vooral verder verlies. Enige verdichting komt voor, een nieuwe haarlijn niet.

Er lopen twee doseringen door elkaar in Nederland. De 1 mg-tablet is voor haaruitval, de 5 mg-tablet voor een vergrote prostaat. Dezelfde stof, ander doel.

Het werkt alleen zolang je het gebruikt. Stop je, dan verlies je binnen ongeveer een jaar wat je hebt vastgehouden.

Waarom verlaagt finasteride je PSA-waarde?

PSA wordt gemaakt door prostaatweefsel, en dat weefsel is voor zijn groei afhankelijk van DHT. Doordat finasteride de DHT-productie remt, daalt je PSA mee. Bij de 5 mg-dosering is een halvering na ongeveer zes maanden goed beschreven (Guess, 1993). Ook bij de 1 mg-dosering voor haaruitval wordt een duidelijke daling gezien.

Dit is geen detail voor de liefhebber. Het raakt de betrouwbaarheid van je prostaatonderzoek.

Artsen corrigeren daarom vaak door de gemeten waarde te verdubbelen voordat ze hem beoordelen. Voor dutasteride, een verwant middel, wordt dezelfde ongeveer vijftig procent daling na zes maanden beschreven (Andriole, 2005).

Stel je twee mannen voor met precies dezelfde uitslag: een PSA van 1,1.

De een slikt niets. Bij hem is 1,1 gewoon 1,1. De ander gebruikt al vier jaar finasteride, en dan hoort bij diezelfde meting een gecorrigeerde waarde rond de 2,2.

Zelfde getal op papier, ander gesprek in de spreekkamer. Dat is precies waarom je arts moet weten dat je het slikt.

Vertel daarom altijd dat je finasteride gebruikt als je je PSA laat prikken, ook als het maar 1 mg voor je haar is. Wat de waarde per leeftijd betekent, staat in PSA-waarde per leeftijd.

Welke bloedwaarden verandert finasteride nog meer?

Minder dan mannen vaak denken. Je totale testosteron blijft gelijk of stijgt licht, omdat er minder wordt omgezet naar DHT. Je DHT daalt juist sterk, en dat is precies het bedoelde effect. De belangrijkste verandering om rekening mee te houden blijft je PSA.

Over dat laatste punt is onderzoek gedaan. Bij jonge mannen die langdurig finasteride gebruikten, veranderde de zaadproductie niet meetbaar (Overstreet, 1999). Bij een actieve kinderwens hoort het toch op tafel bij je arts.

Slik je het middel in de 5 mg-vorm voor een vergrote prostaat, lees dan ook vergrote prostaat.

Is finasteride gevaarlijk?

Voor de meeste mannen zijn de gemelde bijwerkingen beperkt, maar ze zijn echt en je moet ze serieus nemen. In de registratiestudies lagen seksuele bijwerkingen zoals minder zin en erectieproblemen ongeveer een half tot een procent hoger dan bij placebo. Dat betekent dat de meeste mannen ze niet krijgen, en een kleine groep wel.

Percentages zeggen weinig als jij in die kleine groep valt.

Er is daarnaast een groep mannen die klachten meldt die aanhouden na het stoppen. Dat wordt post-finasteride syndroom genoemd. Hoe vaak het voorkomt en hoe het ontstaat, is niet goed vastgesteld en er is discussie over onder artsen.

Ik vind het eerlijker om dat zo te zeggen dan om het weg te wuiven of juist op te blazen. Beide gebeurt online volop.

Wat ik mannen aanraad: lees de bijwerkingen na in het Farmacotherapeutisch Kompas voor je begint, en bespreek ze met de arts die het voorschrijft. Merk je iets, stop dan niet stilletjes maar meld het.

Twijfel je tussen finasteride en een middel zonder hormonale werking, kijk dan naar minoxidil ervaringen.

Hoe lang duurt het voor finasteride werkt?

Reken op drie tot zes maanden voor de uitval merkbaar afneemt, en op ongeveer twaalf maanden voor het volledige beeld. In een studie met beoordeling van standaardfoto's over meerdere jaren bleef het verschil met placebo bestaan (Olsen, 2012). Net als bij minoxidil kan er in de eerste weken juist wat meer haar loslaten.

Maak dus ook hier die foto van bovenaf voordat je begint.

En plan meteen een moment op maand zes om eerlijk te evalueren. Niet in de spiegel, maar naast de eerste foto.

Wat je nu kunt doen

Slik je finasteride en laat je je PSA prikken, zet het dan in het aanvraagformulier of vertel het bij de afname. Zonder die informatie kan een geruststellende uitslag misleidend zijn.

Ben je boven de vijftig, of heb je prostaatkanker in de familie, bespreek dan met je huisarts of PSA-onderzoek voor jou zinnig is voordat je aan finasteride begint. Een uitgangswaarde vooraf maakt latere uitslagen makkelijker te duiden.

Een losse testosteron panel laat zien hoe je hormonen ervoor staan voordat je met een hormonaal middel begint. Voor de prostaatkant hebben we de prostaatgezondheid check.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

1. Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998. PMID 9777765.
2. Guess HA, Gormley GJ, Stoner E, Oesterling JE. The effect of finasteride on prostate-specific antigen in men with benign prostatic hyperplasia. Prostate. 1993. PMID 7678930.
3. Andriole GL, Kirby R. Dutasteride: a novel dual inhibitor of 5alpha-reductase for benign prostatic hyperplasia. Expert Opin Pharmacother. 2005. PMID 15757426.
4. Overstreet JW, Fuh VL, Gould J, et al. Chronic treatment with finasteride daily does not affect spermatogenesis or semen production in young men. J Urol. 1999. PMID 10492183.
5. Olsen EA, Whiting DA, Savin R, et al. Global photographic assessment of men aged 18 to 60 years with male pattern hair loss receiving finasteride 1 mg or placebo. J Am Acad Dermatol. 2012. PMID 22325459.