Ben je als man vaak moe, dan zit de oorzaak meestal bij een handvol dingen die je in je bloed kunt nakijken: je ijzer, je vitamine D, je vitamine B12, je schildklier en soms je testosteron. Een bloedtest vindt niet altijd een oorzaak, en ook dat is bruikbare informatie. Vanaf je 30e daalt je testosteron trouwens gemiddeld met ongeveer 1% per jaar, dus "het zal de leeftijd wel zijn" is lang niet altijd het hele verhaal.
Eerlijk? De meeste stukken over moeheid gaan over iedereen tegelijk. Maar als man heb je een paar oorzaken die snel over het hoofd worden gezien. Daar gaat dit artikel over.
Waarom ben je als man altijd moe?
Vermoeidheid is bijna nooit één ding. Vaak is het een optelsom van slaap, stress, beweging en voeding, met soms een lichamelijke factor eronder die je in je bloed terugziet. Juist die laatste zijn makkelijk te checken.
Grofweg vallen de lichamelijke oorzaken in een paar groepen:
- Tekorten: ijzer, vitamine D en vitamine B12 horen bij de meest voorkomende.
- Hormonen: je schildklier en je testosteron sturen allebei je energie aan.
- Stofwisseling: een ontregelde bloedsuiker kan je futloos maken.
Wat hierbij opvalt: bij mannen wordt vooral de hormonale kant laat herkend. Een trage schildklier geldt nog steeds als "iets voor vrouwen", terwijl mannen het ook krijgen.
Welke bloedwaarden horen bij vermoeidheid?
Bij moeheid wordt meestal gekeken naar ijzer, vitamine D, vitamine B12, de schildklier en bloedsuiker, en bij aanhoudende klachten soms naar testosteron. Geen enkele waarde bewijst op zichzelf de oorzaak, maar samen schetsen ze een beeld dat je met je huisarts kunt bespreken.
IJzer en ferritine. Ferritine is je ijzervoorraad. Een laag ferritine wordt soms met moeheid in verband gebracht, ook zonder dat er al sprake is van bloedarmoede. In onderzoek bij niet-bloedarme vrouwen verbeterde ijzer de vermoeidheid (Verdon, 2003). Lees meer over ijzertekort bij mannen.
Vitamine D. In de Nederlandse winter maakt je huid weinig vitamine D aan. Een lage vitamine D kan samengaan met vermoeidheid en een matte stemming. Meer hierover: vitamine D-tekort bij mannen.
Vitamine B12. Een tekort aan vitamine B12 kan zorgen voor moeheid, tintelingen en concentratieproblemen. Eet je weinig of geen dierlijke producten, dan is de kans op een tekort groter. Lees meer over vitamine B12-tekort.
Schildklier. Een trage schildklier, af te lezen aan TSH en vrij T4, maakt veel mensen moe, kouwelijk en sloom. Bij mannen wordt dat minder snel vermoed.
Testosteron. Weinig energie, minder zin in seks en minder spierkracht kunnen samenhangen met een laag testosteron. Meer hierover lees je in onze gids over hormonale gezondheid bij mannen.
Moe én lusteloos: kan testosteron de oorzaak zijn?
Bij aanhoudende moeheid samen met minder zin in seks, een kortere lont of minder spierkracht kan een laag testosteron meespelen. Het is zelden de enige oorzaak, maar bij mannen wordt het te vaak overgeslagen.
Twee dingen tellen als je dit laat meten. Testosteron is 's ochtends het hoogst, dus een betrouwbare meting doe je vroeg op de dag. En vanaf je 30e daalt de waarde geleidelijk, gemiddeld zo'n 1% per jaar (Harman, 2001).
Lees ook: mannengezondheid na 40 en welke tests dan relevant zijn.
Welke check past bij jouw klachten?
Onderstaand overzicht koppelt veelvoorkomende klachtenpatronen aan de bloedwaarde die er vaak bij past. Zie het als startpunt voor het gesprek met je huisarts, niet als diagnose.
| Je klachten | Bloedwaarde die vaak relevant is | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Moe, bleek, kortademig bij inspanning | IJzer en ferritine | Ook zonder bloedarmoede kan een laag ferritine meespelen |
| Moe, matte stemming, weinig buitenlicht | Vitamine D | 's Winters in Nederland vaak lager |
| Moe, tintelingen, vergeetachtig, plantaardig dieet | Vitamine B12 | Weinig dierlijke producten verhoogt de kans op een tekort |
| Moe, kouwelijk, gewichtstoename, trage stoelgang | Schildklier (TSH, vrij T4) | Wordt bij mannen vaker over het hoofd gezien |
| Moe, minder zin in seks, minder spierkracht | Testosteron | Meet 's ochtends, dan is de waarde het hoogst |
| Moe, veel dorst, vaak plassen, overgewicht | Bloedsuiker (glucose, HbA1c) | Bespreek afwijkende waarden met je huisarts |
| Moe ondanks normale uitslagen | Vaak slaap, stress of leefstijl | Bloed is niet altijd het antwoord, en dat is ook informatie |
Geen enkele rij is een conclusie. Het zijn aanknopingspunten die helpen om gerichter te kijken.
Wanneer zit vermoeidheid níét in je bloed?
Vaak komt moeheid niet uit een tekort, maar uit slaap, stress of een te volle agenda. Dan kan je bloed er prima uitzien terwijl je je beroerd voelt. Dat is geen gemiste oorzaak, maar een belangrijke uitkomst.
Slecht slapen, langdurige stress en te weinig beweging zijn veelvoorkomende energievreters. Een bloedtest sluit dan vooral de lichamelijke oorzaken uit, zodat je je op de rest kunt richten.
Voel je je moe ondanks genoeg slaap, of twijfel je tussen burn-out of een laag testosteron? Daar gaan we apart op in.
Houden de klachten langer dan een paar weken aan, of komen er andere klachten bij? Bespreek het met je huisarts.
Veelgestelde vragen
Kun je vermoeidheid in je bloed zien?
Soms wel, soms niet. Een bloedtest kan tekorten en afwijkingen laten zien die met moeheid samenhangen, maar bij een deel van de mensen blijft de uitslag normaal. Ook dat helpt je verder.
Welke bloedtest is handig bij moeheid?
Een test die ijzer, vitamine D, vitamine B12 en de schildklier in beeld brengt, dekt de meest voorkomende oorzaken. Bij mannen kan testosteron daar een zinvolle aanvulling op zijn.
Moet ik nuchter zijn voor zo'n bloedtest?
Voor sommige waarden, zoals bloedsuiker, wordt nuchter prikken aangeraden. Voor testosteron telt vooral het tijdstip: 's ochtends. Lees de instructies bij je test goed door.
Hoe vaak moet ik dit laten checken?
Daar bestaat geen vast antwoord. Sommige mannen prikken periodiek om een beeld over tijd op te bouwen. Wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.
Aan de slag
Wil je weten of er een lichamelijke factor onder je moeheid zit voordat je naar de huisarts gaat? Het Compleet Mannelijk Gezondheidspanel brengt een aantal van deze markers in kaart, zodat je geïnformeerd het gesprek in gaat.
Bronnen
- Harman SM, Metter EJ, Tobin JD, Pearson J, Blackman MR. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men. Baltimore Longitudinal Study of Aging. J Clin Endocrinol Metab. 2001;86(2):724-731. PMID: 11158037.
- Roy S, Sherman A, Monari-Sparks MJ, et al. Correction of low vitamin D improves fatigue: effect of correction of low vitamin D in fatigue study (EViDiF study). North Am J Med Sci. 2014;6(8):396-402. PMID: 25210673.
- Verdon F, Burnand B, Stubi CL, et al. Iron supplementation for unexplained fatigue in non-anaemic women: double blind randomised placebo controlled trial. BMJ. 2003;326(7399):1124. PMID: 12763985.
- NHG-Standaard Schildklieraandoeningen. Nederlands Huisartsen Genootschap.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies van een huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je arts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten of zorgen om je gezondheid: neem contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.
Auteur