Zwanger worden lukt niet: wat de man kan laten onderzoeken

Maand na maand zie je dezelfde streep, en stilaan bekruipt je de vraag of het aan jou kan liggen. Een eerlijke vraag, en een belangrijke: lukt het niet om zwanger te worden, dan ligt de oorzaak in ongeveer de helft van de gevallen geheel of deels bij de man. Toch laat in de praktijk vooral de vrouw zich als eerste onderzoeken.

Mijn standpunt: laat je als man parallel onderzoeken, niet pas als zij alles al heeft gehad. Het scheelt tijd, en tijd is bij een kinderwens niet niks.

Wat kan de man laten onderzoeken?

Grofweg twee sporen, die elkaar aanvullen. Een spermaonderzoek beoordeelt het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. Een bloedtest kijkt naar de hormonen die de zaadcelaanmaak aansturen. Even eerlijk over scope: een bloedtest brengt de hormonale kant in beeld, het spermaonderzoek zelf loopt meestal via je huisarts of een fertiliteitskliniek. Samen geven ze een vollediger beeld dan elk apart.

Praktisch gezien vraagt een spermaonderzoek om een paar dagen onthouding vooraf en een vers monster, vaak via de huisarts aangevraagd. Omdat een enkele uitslag kan tegenvallen door bijvoorbeeld koorts of stress, wordt een afwijkend resultaat meestal na enige tijd herhaald voordat er conclusies aan worden verbonden. Houd daar rekening mee qua verwachtingen en tijd.

Welke hormonen spelen een rol?

FSH en LH sturen vanuit je hersenen je testikels aan, en testosteron is lokaal nodig voor de zaadcelaanmaak. Een verhoogd prolactine kan die aansturing verstoren. Het is het patroon tussen deze waarden dat je arts kan helpen om de oorzaak te zoeken, niet een los getal. Zie ook spermakwaliteit en hormonen.

Welk spoor past bij welke situatie?

Gebruik dit als leeswijzer voor het gesprek met je huisarts, niet als diagnose.

Hoe lees je het patroon?

Een afzonderlijke waarde zegt weinig, het patroon zegt meer. Twee voorbeelden, puur als illustratie en nadrukkelijk geen diagnose. Een verhoogd FSH en LH samen met een laag testosteron kan passen bij een probleem in de testikels zelf. Een laag FSH en LH met een laag testosteron wijst eerder richting de aansturing vanuit de hersenen, de hypofyse. Welke richting jouw uitslag op wijst, en wat dat betekent, bepaalt je arts in samenhang met je verhaal en eventueel het spermaonderzoek. Het doel van een bloedtest is niet om zelf te concluderen, maar om het gesprek scherper te maken.

Wat kun je zelf doen voor je kans?

Een aantal leefstijlfactoren kun je zelf beinvloeden. Stoppen met roken, matig zijn met alcohol, werken aan een gezond gewicht en stress beperken kunnen de spermakwaliteit en hormoonbalans gunstig beinvloeden. Ook hier geldt: omdat zaadcellen maanden rijpen, zie je effecten pas later. Geen van deze stappen is een garantie op zwangerschap, maar het zijn knoppen waar je grip op hebt terwijl een eventueel onderzoekstraject loopt.

De soa-factor die vaak vergeten wordt

Een doorgemaakte, onbehandelde soa kan een rol spelen. Soa Aids Nederland wijst erop dat chlamydia bij mannen tot ontstekingen in de bijbal kan leiden, wat de vruchtbaarheid kan beinvloeden, en dat veel soa's zonder duidelijke klachten verlopen. Een soa-test bij twijfel is daarom een logische, snelle stap die je samen met je huisarts kunt zetten.

Wanneer is onderzoek redelijk?

Lukt het na ongeveer een jaar onbeschermd proberen niet, dan is onderzoek bij beide partners redelijk; bij bekende risicofactoren kan dat eerder. Dat sluit aan bij de lijn van de NHG-Standaard Subfertiliteit en bij wat het RIVM beschrijft over factoren die de vruchtbaarheid kunnen beinvloeden, zoals leeftijd, roken en overgewicht. Bespreek je situatie met je huisarts; een bloedtest onderbouwt het gesprek, maar vervangt het niet. Zie ook mannelijke vruchtbaarheid: wat elke man moet weten.

De kant die je niet meet

Een kinderwens die niet meteen uitkomt, doet ook iets met je hoofd en met jullie relatie. Schaamte, schuldgevoel en het gevoel dat je faalt zijn vaker regel dan uitzondering, juist bij mannen die er weinig over praten. Een afwijkende uitslag voelt soms als een persoonlijk tekort, maar dat is het niet: het is informatie, geen oordeel. Praat erover met je partner en, als het blijft knagen, met je huisarts. De cijfers vertellen het verhaal van je hormonen, niet het hele verhaal van jullie samen.

Aan de slag

Het Hormonen Man panel brengt FSH, LH, testosteron en prolactine samen in beeld, als hormonale kant van het verhaal. Wil je breder kijken naar je algehele gezondheid, dan kan het Compleet Mannelijk Gezondheidspanel passen. Neem je uitslag mee naar je huisarts; samen met je verhaal en eventueel een spermaonderzoek geeft dat het volledigste beeld. Duid een uitslag altijd in overleg met een arts; dit artikel geeft algemene informatie en is geen diagnose.