Een vriend van je zit al een jaar te proberen met zijn partner, zonder resultaat, en zegt schouderophalend: "Bij mij zal het wel goed zitten." Misschien wel, misschien niet, maar dat weet je pas als je kijkt. En de man laat zich in dat traject nog altijd te laat onderzoeken.
Even eerlijk: spermakwaliteit is geen vast gegeven en geen mannelijke erezaak. Veel factoren zijn te beïnvloeden, en zaadcellen vernieuwen zich in de loop van maanden. Dat is goed nieuws, want het betekent dat je er iets aan kúnt doen.
Wat is spermakwaliteit eigenlijk?
Spermakwaliteit gaat over drie dingen: het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. De zaadcellen zelf beoordeel je met een spermaonderzoek bij de huisarts of in het ziekenhuis. De hormonale aansturing erachter zie je in je bloed, via FSH, LH en testosteron. Een bloedtest vervangt het spermaonderzoek dus niet, maar vult het aan.
Welke factoren beïnvloeden spermakwaliteit?
Leefstijl speelt een grote rol. Volgens het RIVM zijn roken en overmatig alcoholgebruik bekende risicofactoren voor de gezondheid, en beide kunnen ook de spermakwaliteit verlagen. Daarnaast spelen warmte (denk aan vaak hete baden of een laptop op schoot), overgewicht en bepaalde medicijnen mee. De hormonale balans is de motor eronder: FSH, LH en testosteron sturen samen de aanmaak van zaadcellen aan.
| Factor | Mogelijk effect op sperma | Wat je kunt overwegen |
|---|---|---|
| Roken | Kan aantal en beweeglijkheid verlagen | Stoppen; effect bouwt op over maanden |
| Veel alcohol | Kan hormoonbalans en aanmaak verstoren | Minderen, in overleg met je huisarts |
| Warmte (hete baden, laptop op schoot) | Kan aanmaak tijdelijk remmen | Warmtebronnen beperken |
| Overgewicht | Kan hormoonbalans ongunstig beïnvloeden | Geleidelijk gewicht aanpakken |
| Afwijkend FSH/LH/testosteron | Kan op aansturing of testikels wijzen | Bloedtest bespreken met arts |
Wat zegt een bloedtest over de hormonale kant?
Een afwijkend patroon in FSH, LH of testosteron kan wijzen op een probleem in de aansturing vanuit de hersenen of in de testikels zelf. Een hoog FSH bij een laag testosteron kan bijvoorbeeld op de testikels wijzen, terwijl een laag FSH en LH eerder naar de aansturing verwijzen. Een verhoogd prolactine kan de balans verstoren. Welk patroon je ook ziet, de uitslag bespreek je met je arts, samen met een eventueel spermaonderzoek. De NHG-richtlijnen rond subfertiliteit benadrukken dat de man en de vrouw samen worden onderzocht, niet apart.
Wat kun je ermee?
Omdat zaadcellen zich in de loop van zo'n drie maanden vernieuwen, kunnen leefstijlveranderingen na verloop van tijd effect hebben. Geduld hoort er dus bij: een verandering vandaag zie je pas maanden later terug in een nieuw onderzoek. Wat in jouw geval zinvol is, bespreek je met je huisarts of een specialist.
Eén ding hoort er voor de volledigheid bij: Soa Aids Nederland wijst erop dat sommige onbehandelde soa's ontstekingen kunnen geven die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden. Je laten testen is daarom een nuchtere stap in een kinderwenstraject, ook als je geen klachten hebt.
Wanneer is het tijd om te kijken?
Een veelgebruikt richtsnoer: lukt het na ongeveer een jaar regelmatig en onbeschermd vrijen niet om zwanger te worden, dan is onderzoek bij beide partners redelijk. Ben je ouder of zijn er al aanwijzingen, dan kan dat eerder. De NHG-richtlijnen rond subfertiliteit benadrukken dat de man net zo goed bij het onderzoek hoort als de vrouw, en dat een spermaonderzoek vaak een logische eerste stap is. Een bloedtest naar je hormonen kan daar een nuttige aanvulling op zijn, vooral als het spermaonderzoek afwijkend is.
Belangrijk om reëel te blijven: een bloedtest of spermaonderzoek geeft informatie, geen garantie. Veel stellen waarbij een eerste uitslag tegenvalt, krijgen na verloop van tijd of met begeleiding alsnog goed nieuws. Wat in jouw geval de beste route is, bepaal je samen met je huisarts of een specialist.
Verder lezen
Zie ook zwanger worden lukt niet: wat de man kan laten onderzoeken en de gids mannelijke vruchtbaarheid. Hoe testosteron en zin samenhangen lees je in de pijler minder zin in seks.
Aan de slag
Het Hormonen Man panel brengt de hormonale kant breed in beeld. Wil je vooral je testosteron en SHBG zien, dan richt het Testosteron Panel zich daarop. Een bloedtest is een aanvulling op spermaonderzoek, geen vervanging.
Bronnen
- Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Richtlijnen rond subfertiliteit en de mannelijke factor.
- RIVM. Informatie over leefstijlrisicofactoren zoals roken en alcohol.
- Soa Aids Nederland. Informatie over soa's en mogelijke gevolgen voor de vruchtbaarheid.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies van een huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten: neem contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.
Auteur
