Bij pijn aan je teelbal is er een getal dat er echt toe doet, en dat is niet hoe hard het doet op een schaal van tien. Het is hoeveel uur er verstreken is. Bij een draaiing van de zaadstreng is binnen zes uur ongeveer 97 procent van de testikels nog te redden. Na 24 uur is dat rond de 42 procent.
Dat is de hele reden dat dit stuk bestaat, en het is precies wat de meeste pagina's over dit onderwerp ergens onderaan verstoppen.
Dus laten we het omdraaien. Eerst de haast, dan de rest.
Wat is de oorzaak van pijn aan je teelbal?
Meestal een van vier dingen: een draaiing van de zaadstreng, een ontsteking van je bijbal, spataderen boven je testikel, of een klap of stoot die je je nog kunt herinneren. Ze voelen verschillend, ze komen verschillend snel op, en ze hebben elk een andere mate van haast.
Die opkomstsnelheid is het bruikbaarste onderscheid dat je thuis kunt maken.
Een draaiing slaat toe als een schakelaar, vaak binnen minuten, soms midden in de nacht. Een ontsteking sluipt over een paar dagen naar binnen. Een varicocele zeurt vooral na een lange dag staan en zakt weg als je gaat liggen.
Hevigheid zegt daarentegen verrassend weinig. Een bijbalontsteking kan enorm pijn doen zonder dat er haast bij is, en een klap kan slopend zijn en toch onschuldig.
Wanneer is pijn aan je teelbal een spoedgeval?
Bij pijn die plotseling opkomt en heftig is, zeker met misselijkheid of braken erbij, en zeker als je testikel hoger of anders lijkt te hangen. Dat kan een torsio testis zijn, waarbij de zaadstreng draait en de bloedtoevoer afknijpt. Volgens Thuisarts bel je dan direct je huisarts of de huisartsenspoedpost.
Niet morgenochtend. Nu.
Waarom die haast zo hard is, laat een overzichtsstudie van 1.283 gevallen goed zien (PMID 28953100). De onderzoekers zetten de overlevingskans van de testikel af tegen het aantal uren klachten.
| Uren klachten | Aandeel testikels dat behouden bleef |
|---|---|
| 0 tot 6 uur | 97,2 procent |
| 7 tot 12 uur | 79,3 procent |
| 13 tot 18 uur | 61,3 procent |
| 19 tot 24 uur | 42,5 procent |
| 25 tot 48 uur | 24,4 procent |
| Meer dan 48 uur | 7,4 procent |
Lees die tabel nog een keer van boven naar beneden. Elke rij is een paar uur wachten.
De auteurs zijn eerlijk over de nuance: ook buiten dat venster worden testikels soms nog gered. Maar de richting van die getallen is onmiskenbaar, en niemand wint iets met afwachten.
Een torsio komt het vaakst voor bij tieners en jonge mannen, al kan het op elke leeftijd. Dat het 's nachts begint, is een klassiek verhaal.
Hoe voelt pijn bij een bijbalontsteking?
Anders. Een bijbalontsteking bouwt zich meestal over een paar dagen op in plaats van in een paar minuten. De pijn zit vaak aan de achterkant en bovenkant van je testikel, het gebied voelt warm en gezwollen, en er kunnen plasklachten of koorts bij komen.
Dat trage begin is het belangrijkste verschil met een draaiing.
Volgens Thuisarts komt een bijbalontsteking vaak door een blaasontsteking, een prostaatontsteking of een soa zoals chlamydia of gonorroe.
Bij mannen tussen ruwweg 14 en 35 jaar zijn chlamydia en gonorroe de meest voorkomende verwekkers, terwijl het bij oudere mannen vaker om darmbacterien gaat (PMID 19378875). Die leeftijdssplitsing bepaalt in de praktijk welke behandeling logisch is.
Voel je je niet lekker en zit de pijn er al dagen, dan hoort dit bij de huisarts. Uitgebreider lees je erover in bijbalontsteking.
Kan een varicocele pijn doen?
Ja, al is het meestal geen scherpe pijn. Een varicocele is een bundel verwijde aders boven je testikel, en die geeft eerder een zwaar, zeurend gevoel dat door de dag heen erger wordt. Typisch is dat het opspeelt na lang staan of sporten, en wegtrekt zodra je gaat liggen.
Dat patroon, erger bij staan en beter bij liggen, is behoorlijk kenmerkend.
Veel mannen met een varicocele hebben helemaal geen pijn en merken er niets van. Het wordt vaak pas gevonden als iemand zich om een andere reden laat nakijken.
Omdat een varicocele ook je spermakwaliteit kan beinvloeden, is het meer dan een comfortkwestie. We werken dat uit in varicocele en je vruchtbaarheid.
Hoe lang mag pijn aan je teelbal duren?
Plotselinge heftige pijn hoort geen uur te duren zonder dat je iemand belt. Zeurende pijn die dagen aanhoudt, hoort binnen die dagen bij de huisarts, ook als het te doen is. En pijn die weggaat maar telkens terugkomt, verdient net zo goed een keer een fatsoenlijk lichamelijk onderzoek.
Wat mij bij mannen steeds opvalt, is dat we hier het slechtste in onszelf naar boven halen.
We wachten. We googelen. We besluiten dat het vast een verrekte spier is, en we vertellen het aan niemand. Ik snap waarom, en het is precies de verkeerde strategie bij het enige orgaan waar tijd letterlijk weefsel is.
Hieronder staat het overzicht dat ik zelf zou willen zien als ik om half drie 's nachts wakker word.
| Hoe het begon | Wat er vaak bij hoort | Waar je aan kunt denken | Hoeveel haast |
|---|---|---|---|
| Plotseling, binnen minuten, heftig | Misselijkheid, braken, testikel ligt hoger of anders | Torsio testis (draaiing) | Direct bellen, spoed |
| Geleidelijk, over dagen | Warmte, zwelling, plasklachten, soms koorts | Bijbalontsteking | Snel naar de huisarts |
| Zeurend, erger bij staan | Zwaar gevoel, zakt bij liggen | Varicocele | Afspraak bij de huisarts |
| Na een klap of stoot | Blauwe plek, direct hevige pijn die afzakt | Kneuzing | Huisarts als het niet zakt of blijft zwellen |
| Geen pijn, wel een knobbeltje | Hard, pijnloos, groeit langzaam | Altijd laten nakijken | Afspraak bij de huisarts |
Die laatste rij is degene die mannen het vaakst negeren, juist omdat er niets aan pijn doet. Wat er dan speelt, en waarom een bloedtest daar geen antwoord op geeft, lees je in zaadbalkanker symptomen.
Wat doet de huisarts bij pijn aan je teelbal?
Voelen, kijken en vragen. Je huisarts beoordeelt de stand en de gevoeligheid van je testikel, vraagt naar het beloop en naar plasklachten, en kan urine of een echo inzetten. Bij verdenking op een draaiing gaat het meteen door naar het ziekenhuis, omdat de diagnose daar met een operatie wordt gesteld en zo nodig direct behandeld.
Bloedonderzoek speelt hier meestal geen hoofdrol.
Dat is een eerlijk punt om te maken op een site die bloedtesten verkoopt. Bij acute pijn aan je teelbal is de fysieke beoordeling wat telt, en een buisje bloed helpt je daar niet mee. Ga naar je huisarts.
Waar bloedwaarden wel iets toevoegen, is als het stof is neergedaald en de vraag verschuift naar je hormonen of je vruchtbaarheid. Hoe je testikels die twee taken verdelen, staat in testikels: hoe ze werken, en het grotere plaatje vind je in onze gids over mannelijke vruchtbaarheid.
Wil je hormonen als LH, FSH en testosteron later een keer laten meekijken, dan kan dat rustig op een moment dat je geen pijn hebt.
Maar vandaag, met pijn: bel je huisarts. Niet je laptop.
Bronnen
- Mellick LB, et al. A Systematic Review of Testicle Survival Time After a Torsion Event. Pediatric Emergency Care. 2019. PMID 28953100.
- Trojian TH, et al. Epididymitis and orchitis: an overview. American Family Physician. 2009. PMID 19378875.
- Thuisarts. Pijn in je balzak: wat kan het zijn, wat moet je doen? thuisarts.nl
- Thuisarts. Ik heb een bijbal-ontsteking. thuisarts.nl
Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.
Auteur
