Botontkalking bij mannen: botdichtheid meten en wat je kunt doen

Botontkalking wordt vaak als een vrouwenprobleem gezien, maar mannen krijgen het ook. En als een man een bot breekt door osteoporose, zijn de gevolgen vaak zelfs ernstiger: in een grote studie was de oversterfte na een heupbreuk bij mannen hoger dan bij vrouwen (Bliuc et al., 2009). Botdichtheid meten kan daarom ook voor mannen zinvol zijn.

Wat mij opvalt: mannen denken bij zwakke botten zelden aan zichzelf. Osteoporose staat bekend als iets voor vrouwen na de overgang. Dat is deels terecht, maar het maakt dat mannen vaak pas na een breuk ontdekken dat hun botten zijn verzwakt.

Hieronder lees je hoe je botdichtheid laat meten, wat je uitslag betekent, welke risicofactoren voor mannen gelden en wat je zelf kunt doen.

Krijgen mannen ook botontkalking?

Ja. Osteoporose komt vaker voor bij vrouwen, maar een aanzienlijk deel van de mannen krijgt er op latere leeftijd mee te maken. Doordat het minder wordt herkend, wordt het bij mannen vaak later opgemerkt (Ebeling, 2008).

Het proces is bij mannen hetzelfde: botafbraak gaat sneller dan botopbouw, waardoor het bot poreuzer en brozer wordt. Dat verloopt geleidelijk en zonder klachten, tot er iets breekt.

Juist omdat het stil verloopt, is het lastig om zelf in te schatten hoe je botten ervoor staan. Daarvoor is een meting nodig.

Hoe werkt botdichtheid meten?

Botdichtheid meten gebeurt met een DEXA-scan, een korte, pijnloze röntgenmeting van meestal je heup en onderrug. De uitslag vergelijkt jouw botdichtheid met die van een gezonde jongvolwassene, uitgedrukt in een T-score. Deze scan loopt via je huisarts of het ziekenhuis, niet via een bloedtest.

Een bloedtest meet je botdichtheid dus niet, maar kan wel factoren in beeld brengen die je botten beïnvloeden, zoals je vitamine D, calcium en testosteron. Zo geven scan en bloedwaarden samen een completer beeld.

De DEXA-scan zelf duurt meestal maar een paar minuten en gebruikt een lage stralingsdosis.

Wat betekent je T-score?

De T-score geeft aan hoeveel je botdichtheid afwijkt van die van een gezonde jongvolwassene. Hoe lager (negatiever) het getal, hoe lager je botdichtheid. Zo wordt een uitslag meestal ingedeeld.

Zie deze indeling als een richtlijn, niet als een oordeel over jou persoonlijk. Wat een uitslag voor jouw situatie betekent, bepaalt je arts, die ook je leeftijd en andere risicofactoren meeweegt.

Wat zijn de risicofactoren bij mannen?

Bij mannen spelen deels andere oorzaken dan bij vrouwen. Naast leeftijd en erfelijkheid gaat het vaak om leefstijl en aandoeningen. De onderstaande tabel zet veelvoorkomende risicofactoren op een rij.

Herken je meerdere factoren, dan kan het zinvol zijn dit met je huisarts te bespreken. Die kan beoordelen of botdichtheid meten in jouw situatie past.

Welke rol speelt testosteron?

Testosteron helpt je botten sterk te houden, dus een langdurig laag testosteron kan bijdragen aan botverlies. Bij mannen daalt het hormoon geleidelijk met de leeftijd, gemiddeld ongeveer 0,1 tot 0,2 nmol/l per jaar (Harman et al., 2001).

Dat betekent niet dat elke man met wat lager testosteron zwakke botten krijgt. Maar bij een duidelijk laag testosteron en andere risicofactoren kan het meewegen.

Wil je je testosteron samen met je vitamine D laten meten, dan kan het Mannen 40+ Panel een logisch startpunt zijn. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts.

Wat kun je doen om je botten sterk te houden?

De basis is bekend en effectief: genoeg bewegen met belasting, niet roken, matig zijn met drank en zorgen voor voldoende calcium en vitamine D. Krachttraining en botbelastende beweging zoals wandelen en springen prikkelen je botten om sterk te blijven.

De Gezondheidsraad adviseert mannen vanaf zeventig jaar om extra vitamine D te slikken, omdat de huid dan minder vitamine D aanmaakt. Een tekort aan vitamine D hangt samen met zwakkere botten en spieren. Meer daarover lees je in vitamine D-tekort bij mannen.

Botten en spieren hangen samen: sterke spieren beschermen je botten en verkleinen je valrisico. Hoe je spierverlies tegengaat, lees je in sarcopenie. Het bredere plaatje staat in onze gids over gezond ouder worden, en wat je preventief kunt laten checken in preventief bloedonderzoek. Zie een uitslag als startpunt, niet als eindoordeel.

Bronnen

1. Ebeling PR. Clinical practice. Osteoporosis in men. N Engl J Med. 2008;358(14):1474-1482. PMID 18385499.
2. Bliuc D, Nguyen ND, Milch VE, et al. Mortality risk associated with low-trauma osteoporotic fracture and subsequent fracture in men and women. JAMA. 2009;301(5):513-521. PMID 19190316.
3. Harman SM, Metter EJ, Tobin JD, et al. Longitudinal effects of aging on serum total and free testosterone levels in healthy men. Baltimore Longitudinal Study of Aging. J Clin Endocrinol Metab. 2001;86(2):724-731. PMID 11158037.
4. Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamine D. Beschikbaar via gezondheidsraad.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Caliber Health bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.