Je bijbal is een opgerolde buis van ongeveer zes meter lang, netjes opgevouwen tegen de achterkant van je testikel. Daar rijpen je zaadcellen nog een paar weken door nadat de testikel klaar is. Raakt die buis ontstoken, dan heet dat een bijbalontsteking.
Wat ik het belangrijkste vind aan dit onderwerp, is niet wat het is, maar wat het niet is.
Het is niet de aandoening waarbij je binnen zes uur op een operatietafel moet liggen. Dat is de draaiing. En het verschil tussen die twee zit vooral in de klok.
Wat is een bijbalontsteking?
Een ontsteking van de bijbal, de buis achter je testikel waar zaadcellen rijpen en worden opgeslagen. Meestal komt het doordat bacterien via je plasbuis omhoog kruipen. Het geeft pijn en zwelling aan de achterkant en bovenkant van je testikel, en het bouwt zich op over dagen.
Volgens Thuisarts krijg je een bijbalontsteking meestal als bacterien via je plasbuis in je bijbal komen.
Soms doet de testikel zelf ook mee. Dan spreken artsen van een epididymo-orchitis, wat een deftig woord is voor hetzelfde probleem dat iets verder is opgeschoven.
Hoe voelt een ontstoken teelbal?
Zeurend en zwaar, en het wordt over een paar dagen erger in plaats van in een paar minuten. De pijn zit meestal aan de achterkant en bovenkant van je testikel, het gebied is gezwollen en voelt warm aan, en de huid kan rood zien. Plasklachten, aandrang of koorts kunnen erbij komen.
Dat oplopende beloop is het meest bruikbare kenmerk.
Veel mannen kunnen achteraf redelijk precies aanwijzen wanneer het begon te knagen. Bij een draaiing kunnen ze de minuut noemen.
Vaak lucht het even op als je je balzak ondersteunt of gaat liggen. Thuisarts noemt ondersteuning met een strakke onderbroek dan ook als manier om de pijn wat te verzachten.
Zit je met plotselinge, heftige pijn, dan hoort dit stuk niet bij jou. Lees dan pijn aan je teelbal en bel je huisarts.
Waar komt een bijbalontsteking door?
Bijna altijd door bacterien, en welke bacterie het is hangt sterk samen met je leeftijd en je seksleven. Bij jongere, seksueel actieve mannen zijn chlamydia en gonorroe de meest voorkomende verwekkers. Bij oudere mannen gaat het vaker om darmbacterien die via de urinewegen omhoog komen.
Die leeftijdssplitsing is geen weetje, maar bepaalt in de praktijk welke behandeling logisch is.
In een overzicht in American Family Physician wordt het zo samengevat: mannen tussen 14 en 35 jaar worden het vaakst getroffen, en chlamydia en gonorroe zijn in die groep de meest voorkomende verwekkers, terwijl in andere leeftijdsgroepen coliforme bacterien de hoofdrol spelen (PMID 19378875).
| Leeftijd en context | Meest voorkomende verwekkers | Wat er vaak bij speelt |
|---|---|---|
| Ruwweg 14 tot 35 jaar, seksueel actief | Chlamydia, gonorroe | Vaak zonder eerdere soa-klachten |
| Ouder, of na urinewegproblemen | Darmbacterien (coliformen) | Blaasontsteking, prostaatklachten, katheter |
| Na een blaas- of prostaatontsteking | Wisselend | Plasklachten gingen eraan vooraf |
Thuisarts noemt drie veelvoorkomende aanleidingen bij elkaar: een blaasontsteking, een ontsteking van je prostaat, of een soa zoals chlamydia of gonorroe.
Dat betekent dat een bijbalontsteking bij een jonge man vaak een gesprek over soa's met zich meebrengt. Dat voelt ongemakkelijk, en het is gewoon onderdeel van goed uitzoeken waar het vandaan komt.
Hoe lang duurt een bijbalontsteking?
De heftigste klachten zakken meestal binnen enkele dagen tot ongeveer een week, zeker als er een behandeling tegen bacterien is gestart. Maar een zwaar, gevoelig gevoel in je balzak kan daarna nog weken aanhouden, en dat is op zichzelf niet alarmerend. De zwelling verdwijnt trager dan de pijn.
Dat verschil in tempo verrast bijna iedereen.
Mannen bellen na drie weken terug omdat het "nog steeds niet weg is", terwijl de ontsteking allang onder controle is en alleen het weefsel nog natrilt.
Aan de andere kant: klachten die na een paar dagen behandeling juist erger worden, of nieuwe koorts, horen wel bij de huisarts terug. Dan klopt er iets niet aan het beeld.
Ik ken de neiging om na een week af te haken en de kuur te laten liggen. Doe dat niet, en overleg met je huisarts als je twijfelt.
Kan een bijbalontsteking je vruchtbaarheid schaden?
Dat kan, al gebeurt het lang niet altijd. Een ontsteking kan littekenweefsel achterlaten in de bijbal, en dat kan de doorgang voor zaadcellen vernauwen of afsluiten. Bij een blokkade kunnen je hormoonwaarden volledig normaal zijn terwijl er toch weinig of geen zaadcellen in je zaadlozing terechtkomen.
Dat is een van de weinige plekken waar hormonen je op het verkeerde been zetten.
De aanmaak in de testikel loopt door, LH en FSH zien er keurig uit, en toch klopt de zaadanalyse niet. Het probleem zit niet in de fabriek, maar in de afvoerbuis.
Waar het nog meer mis kan gaan op de route van aanmaak naar transport, zetten we op een rij in onvruchtbaarheid bij mannen. Hoe je testikels hun twee taken verdelen, staat in testikels: hoe ze werken.
Heb je een bijbalontsteking gehad en speelt er een kinderwens, bespreek dat dan met je huisarts. Sommige mannen laten hun FSH en inhibine B naast een zaadanalyse leggen, bijvoorbeeld via het IVF Partneronderzoek, om te zien of het aan de aanmaak of aan de doorgang ligt.
Wanneer moet je meteen naar de dokter?
Bij plotselinge, heftige pijn, zeker met misselijkheid, en zeker als je testikel hoger of anders is gaan hangen. Dat kan een draaiing van de zaadstreng zijn, en die telt in uren. Bij pijn die over dagen opkwam en gepaard gaat met koorts of plasklachten geldt: snel naar de huisarts, maar geen spoedpost midden in de nacht.
Het eerlijke antwoord is dat jij dat onderscheid thuis niet met zekerheid kunt maken.
Een arts kan dat met zijn handen en zo nodig een echo binnen een paar minuten. Twijfel je, bel dan gewoon.
Er is geen bloedtest die deze vraag voor je beantwoordt, en dat is een eerlijke opmerking op een site die bloedtesten verkoopt. Voor een pijnlijke, gezwollen balzak is de arts het onderzoek.
Het bredere plaatje over kinderen krijgen begint bij onze gids over mannelijke vruchtbaarheid. En voelt er iets hard en pijnloos aan in plaats van warm en gezwollen, lees dan zaadbalkanker symptomen.
Bronnen
- Trojian TH, et al. Epididymitis and orchitis: an overview. American Family Physician. 2009. PMID 19378875.
- Workowski KA, et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recommendations and Reports. 2021. PMID 34292926.
- Thuisarts. Ik heb een bijbal-ontsteking. thuisarts.nl
- Thuisarts. Pijn in je balzak: wat kan het zijn, wat moet je doen? thuisarts.nl
Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.
Auteur
