Prolactine bij mannen: wat is het en wanneer is het te hoog?

Prolactine is een hormoon uit je hypofyse dat vooral bekend is van borstvoeding, maar ook bij mannen telt. Bij een te hoge prolactine (hyperprolactinemie) kan je testosteron dalen, met minder zin in seks, erectieproblemen of vermoeidheid als gevolg. Het is een van de eerste hormonen die een arts nakijkt als testosteron laag is zonder duidelijke reden.

Bij de meeste mannen is prolactine niet het probleem. Maar als het wel verhoogd is, verandert dat de aanpak volledig.

Wat is prolactine?

Prolactine is een hormoon dat je hypofyse aanmaakt, een kliertje onder in je hersenen. Bij vrouwen stuurt het de melkproductie aan. Bij mannen is de rol kleiner, maar een te hoge waarde remt de aansturing van je testikels en verlaagt zo je testosteron.

Het werkt via een omweg. Veel prolactine onderdrukt GnRH, waardoor je LH en FSH dalen en je testosteron meezakt (Auriemma et al., 2023).

Wat is een normale prolactinewaarde bij mannen?

Bij mannen ligt prolactine globaal onder de 15 tot 20 µg/L (ongeveer 325 tot 425 mIU/L), al verschilt de bovengrens per lab en per meeteenheid. Eén licht verhoogde uitslag zegt weinig, want prolactine stijgt tijdelijk door stress, inspanning, een maaltijd of zelfs de prik zelf.

Wanneer is prolactine te hoog?

Van hyperprolactinemie spreekt een arts als de waarde herhaald en in rust boven de labgrens ligt. Een sterk verhoogde prolactine kan wijzen op een prolactinoom, een meestal goedaardig gezwel van de hypofyse (Glezer en Bronstein, 2014). Bij mannen geeft dat vaak libidoverlies, erectieproblemen en soms onvruchtbaarheid (Haidenberg-David et al., 2024).

Let op één valkuil: macroprolactine. Dat is een grote, inactieve vorm die de uitslag kan opblazen zonder klachten te geven. Een goed lab kan hierop controleren voordat je verder zoekt.

Wat kan prolactine verhogen?

De meest voorkomende oorzaak van een verhoogde prolactine is medicatie. Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas kunnen onder meer bepaalde antipsychotica, sommige antidepressiva en middelen tegen misselijkheid de prolactine verhogen. Ook een traag werkende schildklier, chronische nierschade en langdurige stress kunnen een rol spelen.

Daarom vraagt een arts bij een verhoogde waarde altijd naar je medicijnen. Vaak verklaart dat het beeld al.

Welke klachten passen bij een hoge prolactine?

Bij mannen geeft een hoge prolactine vaak minder zin in seks, erectieproblemen en soms verminderde vruchtbaarheid, doordat je testosteron daalt. Minder bekend zijn borstvorming (gynaecomastie) en zeldzaam wat melkachtige afscheiding uit de tepel.

Bij een groot prolactinoom kunnen er klachten bijkomen die niets met hormonen te maken lijken te hebben, zoals hoofdpijn of uitval in je gezichtsveld doordat het gezwel op nabijgelegen zenuwen drukt.

Denk aan een man van 38 met al maanden minder libido en een laag testosteron zonder duidelijke reden. Zijn arts checkt de prolactine, en die blijkt duidelijk verhoogd. Dat verlegt de aandacht van de testikels naar de hypofyse.

Toch is één verhoogde uitslag geen diagnose. Het patroon over meerdere metingen telt, en de klachten overlappen met andere oorzaken van een laag testosteron.

Wat kan je prolactine beïnvloeden?

Wat je waarde kan beïnvloeden hangt vooral af van de oorzaak, en die bepaalt ook wat zinvol is. Is medicatie de oorzaak, dan kan je arts kijken of een alternatief mogelijk is. Zit er een schildklierprobleem achter, dan richt de aandacht zich daarop. Bij een prolactinoom bestaan effectieve medicijnen. Ga hier niet zelf mee aan de slag: de juiste stap hangt af van je volledige beeld, en dat bespreek je met je huisarts.

Hoe laat je prolactine meten?

Prolactine laat je bij voorkeur in rust prikken, bij voorkeur niet direct na stevige inspanning, seks of veel stress, omdat die de waarde tijdelijk verhogen. Een afwijkende uitslag bevestig je meestal met een tweede meting. De prolactinewaarde staat vaak op bredere hormoonpanels, zoals de Hormonen Man-test.

Zie prolactine als een puzzelstuk naast je andere hormonen. Meer context vind je in ons overzicht van mannelijke geslachtshormonen en in de pillar hormonale gezondheid bij mannen. Is je prolactine herhaald verhoogd, bespreek dat dan met je huisarts.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.

Bronnen

• Auriemma RS, et al. Approach to the patient with prolactinoma. J Clin Endocrinol Metab. 2023. PMID 36974474.
• Glezer A, Bronstein MD. Prolactinoma. Arq Bras Endocrinol Metabol. 2014. PMID 24830588.
• Haidenberg-David F, et al. Overview of hyperprolactinemia: general approach and reproductive health implications. Arch Med Res. 2024. PMID 39454469.