Priapisme betekent een erectie die aanhoudt zonder dat je opgewonden bent, en die niet vanzelf weggaat. Vanaf vier uur spreken artsen van priapisme. Doet het pijn, dan is het een spoedgeval: bel dan de huisartsenpost of ga naar de spoedeisende hulp.
Dit is het enige onderwerp in deze reeks waar de klok echt telt. Bij de pijnlijke vorm loopt het zwellichaam zuurstof mis, en hoe langer dat duurt, hoe groter de kans op blijvende schade (Broderick, 2010).
Geen paniek, wel tempo. Dat is het hele advies.
Wat is priapisme precies?
Priapisme is een langdurige erectie die losstaat van opwinding of prikkeling. Het bloed stroomt de zwellichamen in maar kan er niet meer uit. De erectie blijft dus staan omdat de afvoer hapert, niet omdat je lichaam hem wil.
De naam komt van Priapus, een Griekse vruchtbaarheidsgod met een permanente erectie. De mythologie is grappiger dan de aandoening.
Opvallend: bij de klassieke vorm is de eikel vaak zacht terwijl de schacht keihard is. Alleen de zwellichamen zitten vast, de rest niet.
Het komt zelden voor. Maar bij de mannen die het krijgen, is de uitkomst sterk afhankelijk van hoe snel ze hulp zoeken.
Hoe weet je of het spoed is?
Pijn is het belangrijkste onderscheid. Er zijn twee hoofdvormen, en ze voelen anders. De ischemische vorm doet pijn en is een spoedgeval. De niet-ischemische vorm is meestal pijnloos, komt na een verwonding en heeft minder haast.
| Wat je merkt | Ischemisch (spoed) | Niet-ischemisch |
|---|---|---|
| Pijn | Ja, en die neemt toe | Meestal geen |
| Hoe hard | Zeer stijf, gespannen | Deels stijf |
| Begin | Vaak in de nacht, zonder reden | Na een klap of val, soms dagen later |
| Wat te doen | Direct hulp zoeken | Zelfde dag contact opnemen |
Twijfel je tussen de twee kolommen? Behandel het dan als de linker. Dat is de veilige gok, en je stelt niemand teleur door te snel te bellen.
De vuistregel die urologen aanhouden: bij de ischemische vorm telt elk uur. Broderick beschrijft dat de kans op behoud van de erectiele functie daalt naarmate de episode langer duurt (Broderick, 2010).
Waardoor ontstaat het?
De bekendste oorzaken zijn sikkelcelziekte, bepaalde medicijnen en middelen die in de penis worden gespoten bij erectieproblemen. Ook sommige antidepressiva en antipsychotica staan erom bekend. Bij een deel van de mannen wordt geen oorzaak gevonden.
Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt priapisme als zeldzame bijwerking bij verschillende middelen. Slik je iets nieuws en gebeurt dit, meld dat dan meteen als je belt.
Erectiepillen uit een webshop horen hier ook thuis. Wat erin zit weet je niet, en de dosering evenmin.
Dat is trouwens mijn stelling bij dit hele onderwerp. De risico's van zelf dokteren met middelen van internet worden schromelijk onderschat, en dit is precies waar dat op uitloopt.
Wat gebeurt er in het ziekenhuis?
Bij de ischemische vorm prikt een arts eerst bloed uit het zwellichaam om te kijken hoeveel zuurstof erin zit. Dat bevestigt welke vorm het is. Daarna wordt het opgehoopte bloed afgetapt, en soms krijg je een middel ingespoten dat de vaten laat verwijden.
Dat klinkt heftiger dan het voor de meeste mannen is. Er wordt verdoofd.
Helpt dat niet, dan volgt soms een kleine ingreep om een afvoerroute te maken. Dat is zeldzaam en gebeurt alleen als de rest faalt.
Bij de niet-ischemische vorm is afwachten vaak het beleid. Die gaat regelmatig vanzelf over.
Wat betekent het voor je erecties daarna?
Dat hangt sterk af van hoe lang de episode duurde. Een kortdurende ischemische episode die snel wordt behandeld heeft een gunstiger verloop dan een die een etmaal duurde. Langdurige zuurstofnood kan het weefsel van het zwellichaam beschadigen, en dat kan later erectieproblemen geven.
Precies daarom is uitstellen hier duurder dan schaamte.
Houd je er erectieproblemen aan over, dan is dat een gesprek met je huisarts of uroloog. Wat het woord impotentie allemaal omvat en welke oorzaken meespelen, hebben we apart uitgewerkt. Erectieproblemen zijn gangbaar: 52 procent van de mannen tussen 40 en 70 had er in enige mate mee te maken (Feldman, 1994).
Ze zijn ook een signaal om serieus te nemen. Mannen met erectieproblemen kregen daarna vaker hart- en vaatziekten (Thompson, 2005).
Wat kun je laten meten?
Voor priapisme zelf niets vooraf, want het is een acute gebeurtenis. Wel kijkt een arts na afloop soms naar je bloedbeeld om sikkelcelziekte of een bloedaandoening uit te sluiten. Dat gebeurt in het ziekenhuis, niet op eigen initiatief.
Wat je wel zelf kunt doen: geen erectiemiddelen van internet gebruiken.
Speelt er daarnaast minder zin of een verminderde erectie, dan is ons overzicht over minder zin in seks en je hormonen een logisch startpunt. Bespreek je klachten met de huisarts: hoe dat gesprek verloopt lees je in erectieproblemen bespreken met de huisarts.
Het Hormonen Man panel brengt je mannelijke hormonen in beeld als daar aanleiding voor is.
Maar voor de duidelijkheid: heb je nu een pijnlijke erectie die langer dan vier uur duurt, sluit dit artikel dan en bel de huisartsenpost. Bij spoed bel je 112.
Bronnen
- Broderick GA, Kadioglu A, Bivalacqua TJ, et al. Priapism: pathogenesis, epidemiology, and management. J Sex Med. 2010;7(1 Pt 2):476-500. PMID: 20092449.
- Feldman HA, Goldstein I, Hatzichristou DG, Krane RJ, McKinlay JB. Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Urol. 1994;151(1):54-61. PMID: 8254833.
- Thompson IM, Tangen CM, Goodman PJ, et al. Erectile dysfunction and subsequent cardiovascular disease. JAMA. 2005;294(23):2996-3002. PMID: 16414947.
- Farmacotherapeutisch Kompas. Priapisme als zeldzame bijwerking. Zorginstituut Nederland.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies van je huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel je bij spoed 112.
Auteur
