Op vrijwel elke bloeduitslag met leverwaarden staan twee namen die op elkaar lijken: ALAT en ASAT. Het zijn enzymen die in je cellen zitten en in je bloed lekken als er cellen beschadigd raken. Daarom gebruikt een arts ze om in te schatten of er iets met je lever speelt.
Het mooie is dat de twee samen meer vertellen dan elk apart. Niet alleen of er schade is, maar soms ook in welke richting je de oorzaak moet zoeken.
Wat meten ALAT en ASAT?
ALAT (ook wel ALT) zit vooral in je levercellen. Daardoor is het een vrij specifieke leverwaarde: stijgt ALAT, dan wijst dat meestal richting de lever. ASAT (ook wel AST) zit ook in je lever, maar daarnaast in je spieren en je hart. Daardoor is ASAT minder specifiek.
Dat verschil verklaart waarom een arts naar beide kijkt. Een hoge ASAT zonder hoge ALAT kan bijvoorbeeld ook van je spieren komen in plaats van je lever.
| Enzym | Waar het vooral zit | Wat een stijging kan betekenen |
|---|---|---|
| ALAT (ALT) | Vooral levercellen | Vrij specifiek voor de lever; gevoelig voor celschade |
| ASAT (AST) | Lever, spieren en hart | Minder specifiek; kan ook van spieren of inspanning komen |
Je vindt deze waarden ook als losse markers: ALAT en ASAT. Een derde leverwaarde, gamma-GT, bespreken we apart.
Waarom telt de ASAT/ALAT-verhouding?
Artsen kijken niet alleen naar de losse getallen, maar ook naar de verhouding tussen ASAT en ALAT. Die verhouding kan een aanwijzing geven over de mogelijke oorzaak. Bij sommige patronen denkt een arts eerder aan alcohol, bij andere eerder aan leververvetting of iets anders.
Belangrijk: zo’n verhouding is een hint, geen diagnose. Een arts gebruikt het om een richting te kiezen, niet om een conclusie te trekken. De rol van alcohol lees je in ons stuk over alcohol en je leverwaarden.
Waarom kan sporten mijn ASAT verhogen?
Dit is een punt dat veel sportieve mannen verrast. Omdat ASAT ook in je spieren zit, kan een zware training of een intensieve work-out je ASAT tijdelijk laten oplopen, zonder dat er iets mis is met je lever. Hetzelfde geldt voor een spierblessure.
Wil je een zuiver beeld van je lever, dan is het slim om vlak voor een bloedtest geen zware training te doen. Doe je dat wel, vertel het dan aan je arts, zodat een verhoogde ASAT in de juiste context wordt gelezen.
Wat als mijn ALAT of ASAT te hoog is?
Een licht verhoogde waarde zonder klachten is vaak geen reden voor paniek, maar wel om de oorzaak na te gaan en de waarde te herhalen. Volgens Thuisarts.nl is een afwijkende leverwaarde een reden om te kijken naar oorzaken zoals alcohol, overgewicht of medicijnen, en niet om meteen het ergste aan te nemen.
Een fors verhoogde waarde, of een combinatie van afwijkende leverwaarden, vraagt om verder onderzoek bij een arts. Bespreek een afwijkende uitslag daarom altijd, want één meting is een momentopname.
Wat een bloedtest je laat zien
Een levertest meet ALAT, ASAT en vaak gamma-GT in één keer, zodat je arts ze in samenhang kan lezen. Het Leverfunctie panel brengt deze waarden in beeld. Het bredere verhaal vind je in onze pijler over leverwaarden bij mannen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen ALAT en ALT?
Niets, het zijn twee namen voor hetzelfde enzym. ALAT is de Nederlandse afkorting, ALT de internationale. Hetzelfde geldt voor ASAT en AST. Op je uitslag kun je beide schrijfwijzen tegenkomen, afhankelijk van het laboratorium.
Kan mijn ASAT hoog zijn door sporten?
Ja. Omdat ASAT ook in spierweefsel zit, kan een zware training de waarde tijdelijk verhogen zonder dat je lever er iets mee te maken heeft. Daarom is het slim om voor een levertest geen intensieve work-out te doen, of het aan je arts te melden.
Hoe vaak moet ik mijn leverwaarden laten controleren?
Heb je geen klachten en geen risicofactoren, dan is routinematig testen meestal niet nodig. Heb je wel risicofactoren zoals overgewicht of regelmatig alcohol, dan bepaalt een arts of en hoe vaak controle zinvol is. Eén meting is een momentopname, het verloop over de tijd zegt vaak meer.
Bronnen
- Thuisarts.nl. Ik heb een afwijkende leverwaarde.
- Maag Lever Darm Stichting. Leverwaarden in bloed.
- NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap). Bloedonderzoek bij leverwaarden.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies van een huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige of aanhoudende klachten: neem contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.
Auteur
