Je bent de laatste maanden vooral kortaf. Je slaapt slecht, je drinkt iets meer dan je wilde, en om vier uur 's nachts lig je wakker naar het plafond te kijken. Niemand noemt dat depressie. Jij al helemaal niet.
Toch begint het bij veel mannen precies zo. Tellen onderzoekers boosheid, middelengebruik en roekeloosheid mee als symptoom, dan verdwijnt het bekende sekseverschil bijna helemaal: 30,6% van de mannen tegen 33,3% van de vrouwen, een verschil dat niet significant was (Martin en collega's, 2013).
Wat mij aan dit onderwerp opvalt: bijna elke symptomenlijst is geschreven alsof somberheid het startpunt is. Bij mannen is dat vaak niet zo. Hieronder staan zeven signalen die zelden op verdriet lijken, en daarna een eerlijk stuk over wat bloedonderzoek hier wel en niet kan. Wij verkopen bloedtesten, dus die tweede helft lees je beter twee keer.
Hoe herken je een depressie bij een man?
Vaak niet aan verdriet. Mannen melden bij een depressie relatief vaker prikkelbaarheid, woede, alcohol- of drugsgebruik en risicogedrag dan vrouwen. Daarnaast spelen de bekende klachten mee: minder plezier, slecht slapen, geen energie, slecht kunnen concentreren. Het gaat om de combinatie, en vooral om hoelang het al duurt.
Thuisarts.nl hanteert daarvoor een simpele vuistregel: klachten die het grootste deel van de dag aanwezig zijn, bijna elke dag, langer dan twee weken.
Twee weken. Dat is de drempel die de meeste mannen ruim voorbij zijn voordat ze iets zeggen.
1. Een kort lontje in plaats van verdriet
Prikkelbaarheid is bij mannen een van de meest gemelde uitingen. Niet huilen, maar snauwen. De collega die te traag typt, de auto die niet invoegt, je kind dat voor de derde keer iets vraagt.
Er bestaat zelfs een aparte term voor het beeld waarin onrust en agitatie op de voorgrond staan: geagiteerde depressie. Je bent dan niet traag en teruggetrokken, maar gespannen en snel geraakt.
Het verraderlijke is dat boosheid sociaal geaccepteerder is dan verdriet. Een man die snauwt heet een rotdag te hebben. Een man die huilt krijgt een vraag.
2. Meer drinken dan je van plan was
In de analyse van Martin en collega's scoorden mannen hoger op middelengebruik als depressiesymptoom. Twee biertjes worden er vier, en het moment waarop je begint schuift naar voren.
Alcohol werkt op korte termijn ook echt: de spanning zakt, je valt makkelijker in slaap. Dat is precies het probleem.
Het effect op je slaap keert namelijk om in de tweede helft van de nacht, en juist die tweede helft is bij depressieve klachten al kwetsbaar.
3. Lichamelijke klachten zonder verklaring
Rugpijn, hoofdpijn, een drukkend gevoel op de maag, een nek die niet meer losraakt. Veel mannen komen met een lichamelijke klacht bij de huisarts terwijl de stemming eronder ligt.
Dat is geen aanstellerij en ook geen slimme smoes. Aanhoudende stress en een depressie geven echte lichamelijke klachten, en die klachten zijn vaak de enige ingang die iemand zelf acceptabel vindt.
Als een klacht maandenlang blijft en onderzoek niets oplevert, is de stemming een redelijke vraag om alsnog te stellen.
4. Wakker om vier uur en niet meer in slaap
Vroeg wakker worden en niet meer wegkomen is een klassiek patroon. Niet moeilijk inslapen, maar veel te vroeg wakker liggen, meestal met een hoofd dat meteen aanstaat.
Slaap en stemming duwen elkaar bovendien twee kanten op. Slecht slapen verergert somberheid, en somberheid verstoort de slaap.
Slecht slapen drukt daarnaast je testosteron, waardoor het beeld nog verder vertroebelt. Daarover schreven we eerder in slecht slapen en je testosteron.
5. Libido dat wegvalt
Minder zin in seks hoort bij het klachtenpatroon van een depressie, en het is voor veel mannen het eerste dat opvalt. Het is ook het symptoom dat het snelst aan iets anders wordt toegeschreven: druk, leeftijd, de relatie.
Hier ligt meteen de grootste verwarring van dit hele onderwerp. Weinig energie, geen zin en een sombere stemming staan namelijk ook in het rijtje van laag testosteron bij mannen.
Neem twee mannen van 41, allebei met een testosteron van 16 nmol/l. Allebei keurig binnen de referentiewaarden. De een traint drie keer per week en heeft nergens last van. De ander is al vier maanden kortaf, slaapt slecht en heeft geen zin meer in seks.
Zelfde getal, heel ander verhaal. Het getal wijst hier dus niets aan.
Welke van de twee het is, valt van buitenaf niet te zien. Daarom staat verderop een tabel.
6. Roekeloosheid achter het stuur of op je rekening
Risicogedrag was in dezelfde analyse uit 2013 een van de symptomen die vaker bij mannen voorkwamen. Harder rijden dan nodig, geld uitgeven dat er niet is, een gokje dat geen gokje blijft.
Het voelt van binnen niet als roekeloosheid. Het voelt als iets voelen.
Dat is het onderscheid dat telt: gedrag dat niet zozeer leuk is, maar vooral even de vlakheid doorbreekt.
7. Jezelf wegwerken in werk en schermen
Terugtrekken ziet er bij mannen vaak uit als productiviteit. Langer doorwerken, de telefoon meenemen naar bed, series tot half twee.
Van buitenaf lijkt dat inzet. Van binnenuit is het meestal vermijden.
Een bruikbare vraag: wanneer heb je voor het laatst iets gedaan waar je niets aan hoefde te presteren, en vond je dat leuk?
Waarom wordt depressie bij mannen zo vaak gemist?
Omdat de symptomen waarop we screenen vooral de vrouwelijke uitingsvorm beschrijven, en omdat mannen minder vaak hulp zoeken. Boosheid, drinken en hard doorwerken lezen we als karakter of als drukte. Zodra onderzoekers die uitingen wel meetellen, blijkt het verschil in prevalentie grotendeels te verdwijnen.
Dat laatste is het meest onderschatte cijfer uit dit onderzoeksveld. Het suggereert niet dat mannen vaker depressief zijn dan gedacht in absolute zin, maar wel dat we een deel van hen met de verkeerde vragen missen.
Daar komt bij dat de drempel om erover te beginnen hoog ligt. Het RIVM rapporteert al jaren dat suicide in Nederland ongeveer twee tot drie keer zo vaak voorkomt bij mannen als bij vrouwen, terwijl de gemelde depressiecijfers precies andersom liggen.
Die twee cijfers passen slecht bij elkaar. Dat is op zichzelf een reden om bij mannen breder te kijken dan somberheid.
Kan een bloedtest depressie aantonen?
Nee. Er bestaat geen bloedwaarde die een depressie aantoont of uitsluit. Een depressie wordt vastgesteld in een gesprek, op basis van klachten en hoelang ze duren. Bloedonderzoek heeft hier een andere rol: het kan lichamelijke oorzaken in beeld brengen die op dezelfde klachten lijken.
En hier wordt het interessant, want op dat punt gaat vrijwel elke gezondheidspagina te hard. De standaardzin luidt: laat je schildklier, je B12 en je testosteron prikken. Het onderzoek is minder stellig.
Bode en collega's bundelden 25 studies met 348.014 deelnemers. Zij vonden een verband tussen hypothyreoidie en depressie, maar dat verband zat vooral bij vrouwen (OR 1,48) en niet bij mannen (OR 0,71).
Voor B12 is het beeld vergelijkbaar. In 16 trials met 6.276 deelnemers verbeterde suppletie de depressieve klachten niet bij mensen zonder gevorderde neurologische aandoening (Markun en collega's, 2021).
| Vraag die je hebt | Wat er dan gemeten wordt | Wat het onderzoek erover zegt |
|---|---|---|
| Kan bloed mijn depressie aantonen? | Geen enkele marker | Nee. Er is geen bloedwaarde voor een depressie; die stel je vast in een gesprek |
| Zit het in mijn schildklier? | TSH, vrij T4 | Bij mannen vonden Bode en collega's (2021) geen verband met depressie (OR 0,71); bij vrouwen wel (OR 1,48) |
| Zit het in mijn testosteron? | Totaal testosteron, SHBG, LH | Over 27 trials was het effect van testosteron op depressieve klachten klein (Hedges g = 0,21) en de studies liepen sterk uiteen |
| Heb ik een B12-tekort? | Vitamine B12, foliumzuur | Aanvullen hielp in 16 trials niet tegen depressieve klachten bij mensen zonder neurologische aandoening |
| Is het mijn vitamine D? | 25-OH vitamine D | Lage waarden komen vaak samen met klachten voor; dat aanvullen de stemming verbetert, is niet overtuigend aangetoond |
| Ben ik bloedarm? | Hb, ferritine | Bloedarmoede kan moeheid en concentratieproblemen geven die op een depressie lijken, en verklaart die klachten dan zelf |
De eerlijke samenvatting: bloedonderzoek sluit hier dingen uit, het wijst niets aan. Dat is nuttig, want moeheid en futloosheid door een trage schildklier of een B12-tekort vragen een heel andere aanpak dan een depressie.
Het is alleen geen antwoord op de vraag of je depressief bent.
Zit je vooral met de vraag of het uitputting of je stemming is, dan helpt het verschil tussen burn-out en laag testosteron je verder. Wil je de lichamelijke kant laten uitsluiten, dan brengt een bloedonderzoek bij vermoeidheid onder meer je schildklier, ijzer en B12 in beeld. Wat die uitslag betekent, bespreek je met je huisarts.
Wanneer zoek je meteen hulp?
Als je aan zelfdoding denkt, wacht dan niet op een uitslag of een afspraak. Bel 113 Zelfmoordpreventie op 0800-0113, gratis en dag en nacht bereikbaar, of chat via 113.nl. Denk je aan zelfdoding en is er direct gevaar, bel dan 112.
Dat is de enige regel in dit stuk zonder enige nuance.
Herken je meerdere van de zeven signalen hierboven en duren ze langer dan twee weken, maak dan een afspraak bij je huisarts. Je hoeft daar niet met het woord depressie binnen te komen. Je kunt ook beginnen met: ik ben al maanden kortaf, ik slaap slecht en ik heb nergens meer zin in.
Dat is genoeg. De rest is hun werk.
Mijn eigen stelling na het lezen van deze onderzoeken: de nuttigste stap is hier zelden een buisje bloed. Het is die ene zin bij de huisarts, en die kost alleen ongemak.
Bronnen
- Martin LA, Neighbors HW, Griffith DM. The experience of symptoms of depression in men vs women: analysis of the National Comorbidity Survey Replication. JAMA Psychiatry. 2013. PMID 23986338
- Bode H, Ivens B, Bschor T, Schwarzer G, Henssler J, Baethge C. Association of hypothyroidism and clinical depression: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2021. PMID 34524390
- Walther A, Breidenstein J, Miller R. Association of testosterone treatment with alleviation of depressive symptoms in men: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2019. PMID 30427999
- Markun S, Gravestock I, Jager L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. Effects of vitamin B12 supplementation on cognitive function, depressive symptoms, and fatigue: a systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Nutrients. 2021. PMID 33809274
- Thuisarts.nl. Ik ben somber of depressief. 2025. thuisarts.nl
- RIVM. Cijfers over suicide en psychische gezondheid. 2025. rivm.nl
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
