Biologische leeftijd test: hoe oud is je lichaam echt?

Een biologische leeftijd test probeert te schatten hoe oud je lichaam functioneel is, los van je geboortejaar. Twee mannen van vijftig kunnen biologisch jaren verschillen. De betrouwbaarste maten zijn niet één bloedwaarde, maar dingen als je loopsnelheid, je knijpkracht en bepaalde patronen in je DNA (Horvath, 2013).

Ik ben hier eerlijk gezegd sceptisch over veel van wat online wordt aangeboden. "Doe deze test en ken je echte leeftijd" klinkt lekker, maar de meeste gratis tests meten iets heel anders dan wat de wetenschap onder biologische leeftijd verstaat. Toch zit er een echte kern in het idee, en die is nuttig.

Hieronder lees je wat biologische leeftijd wel en niet is, welke metingen ertoe doen, en wat je er als man mee kunt.

Wat is biologische leeftijd?

Biologische leeftijd is een schatting van hoe versleten of fit je lichaam is, in plaats van hoeveel verjaardagen je hebt gehad. Waar je kalenderleeftijd elk jaar met precies één stijgt, kan je biologische leeftijd sneller of langzamer lopen, afhankelijk van je leefstijl, genen en gezondheid.

Het idee is simpel: niet iedereen veroudert even snel. Iemand die rookt, weinig beweegt en slecht slaapt, veroudert gemiddeld sneller dan iemand van dezelfde leeftijd die dat niet doet. Biologische leeftijd probeert dat verschil in een getal te vangen.

Belangrijk: er is geen enkele officiële, gevalideerde "biologische leeftijd" die je huisarts standaard meet. Het blijft een schatting, opgebouwd uit meerdere signalen.

Wat is het verschil met metabolische leeftijd?

Metabolische leeftijd is iets anders, en vaak minder betrouwbaar. Het is meestal een getal dat een weegschaal of fitnessapp berekent op basis van je ruststofwisseling en lichaamssamenstelling. Het klinkt wetenschappelijk, maar de rekenmethode verschilt per apparaat en is zelden gevalideerd.

Zie metabolische leeftijd dus vooral als een grove indicatie, niet als een medische meting. Als je slanke spiermassa toeneemt, kan het getal dalen, wat motiverend kan werken. Maar hang er geen harde conclusies aan.

Biologische leeftijd in wetenschappelijke zin gaat een stap verder en kijkt naar dingen die echt met veroudering samenhangen, zoals hieronder.

Hoe meet je biologische leeftijd betrouwbaar?

De betrouwbaarste maten zijn geen losse bloedtest, maar functionele metingen en DNA-patronen. Loopsnelheid en knijpkracht voorspellen bijvoorbeeld verrassend goed hoe je oudere jaren verlopen. Zogeheten epigenetische klokken lezen chemische merktekens op je DNA af. De onderstaande tabel zet de belangrijkste op een rij.

In een grote analyse hing loopsnelheid duidelijk samen met overleving: bij mannen van 75 liep de voorspelde tienjaarsoverleving uiteen van ongeveer 19 procent bij de traagste lopers tot 87 procent bij de snelste (Studenski et al., 2011). Knijpkracht is een even sterk signaal (Leong et al., 2015).

Kloppen die online biologische leeftijd tests?

Meestal maar deels. Veel gratis online tests zijn een vragenlijst over je leefstijl, en die geven een ruwe indruk, geen precieze meting. Een epigenetische klok uit een lab is nauwkeuriger, maar die koop je niet voor een paar euro en zit nog niet in de standaardzorg.

Dat betekent niet dat ze waardeloos zijn. Een eerlijke leefstijltest kan je aan het denken zetten over roken, bewegen en slaap. Zolang je het getal ziet als een spiegel en niet als een diagnose, is er weinig mis mee.

Wat ik zou vermijden: betalen voor een "biologische leeftijd" die alleen op één bloedwaarde is gebaseerd. Eén marker is simpelweg geen klok.

Welke bloedwaarden zeggen iets over veroudering?

Geen enkele bloedwaarde meet je biologische leeftijd, maar een paar waarden geven wel een beeld van hoe je lichaam ervoor staat. Denk aan je bloedsuiker op lange termijn (HbA1c), je cholesterol en ontstekingswaarden. Samen schetsen ze risico, geen leeftijd.

Het RIVM wijst erop dat veel van deze risicofactoren stil verlopen: je voelt ze niet, maar ze bewegen wel mee met je leefstijl. Daarom kan een uitgangsmeting handig zijn als vergelijkingspunt voor later.

Wil je meerdere van die waarden in één keer laten meten, dan kan een uitgebreide gezondheidscheck een logisch startpunt zijn. Elke uitslag wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts.

Wat kun je doen om jonger te blijven van binnen?

De knoppen die je biologische leeftijd gunstig beïnvloeden, zijn de bekende: bewegen, kracht opbouwen, niet roken, matig zijn met drank en genoeg slapen. Saai, maar het werkt, en het effect is groter dan welke supplementenhype dan ook.

Kracht is voor mannen extra de moeite waard, want spierverlies versnelt na je vijftigste. Hoe je dat tegengaat, lees je in sarcopenie en spierverlies. En het bredere plaatje van gezond ouder worden staat in onze gids over gezond ouder worden als man.

Wil je weten wat leefstijl echt doet voor je levensverwachting? Dat behandelen we in langer leven als man. Begin klein, en zie een testuitslag als startpunt, niet als eindoordeel.

Bronnen

1. Horvath S. DNA methylation age of human tissues and cell types. Genome Biol. 2013;14(10):R115. PMID 24138928.
2. Studenski S, Perera S, Patel K, et al. Gait speed and survival in older adults. JAMA. 2011;305(1):50-58. PMID 21205966.
3. Leong DP, Teo KK, Rangarajan S, et al. Prognostic value of grip strength: findings from the Prospective Urban Rural Epidemiology (PURE) study. Lancet. 2015;386(9990):266-273. PMID 25982160.
4. RIVM. Risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Beschikbaar via rivm.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Caliber Health bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.