Calcium bij mannen: waarden, oorzaken en medicijnen

Deze test meet het totale calcium in het bloed, uitgedrukt in millimol per liter (mmol/l). Eiwitten, vooral albumine, dragen ongeveer 45 procent van dat calcium, nog eens ongeveer 45 procent is vrij, geïoniseerd calcium, de actieve vorm, en de overige 10 procent zit vast aan andere kleine moleculen.

Voor volwassenen vanaf 19 jaar geeft de NUMBER-studie, die 7,6 miljoen uitslagen uit Nederlandse huisartspraktijken bundelde, 2,18 tot 2,55 mmol/l als referentiewaarde. De NVKC, de Nederlandse vereniging voor klinische chemie, noemt 2,10 tot 2,55 mmol/l, en voor vrij calcium in veneus bloed 1,15 tot 1,33 mmol/l. Het laboratorium dat deze test uitvoert drukt 2,15 tot 2,55 mmol/l op uw uitslag af. Referentiewaarden verschillen dus per bron en per laboratorium, en de grenzen op uw eigen uitslag zijn leidend.

Uw lichaam houdt deze waarde binnen nauwe grenzen; dat doen bijschildklierhormoon (PTH) en vitamine D samen, en om de bloedwaarde stabiel te houden haalt het lichaam zo nodig calcium uit het bot. Een normale uitslag zegt daarom niets over uw botdichtheid.

Bij een lage albumine ligt het totale calcium lager, terwijl het vrije calcium normaal kan zijn. Laboratoria corrigeren daar soms voor met een formule, maar die deelt iemand vaak in de verkeerde groep in, vooral bij albumine onder 30 g/l; vrij calcium is dan de betere meting.

Een te hoge waarde heet hypercalciëmie, en een te actieve bijschildklier of kanker verklaart ongeveer 90 procent van de gevallen. Een hoge uitslag is daarmee nog geen diagnose, want er zijn meer oorzaken, en drie daarvan zijn gewone medicijnen of supplementen: een thiazide, een plaspil die artsen bij hoge bloeddruk voorschrijven, kan de waarde verhogen, te veel calciumcarbonaat of andere antacida tegen maagzuur kan dat ook, en hetzelfde geldt voor te veel vitamine D.

Een teveel aan calcium kan zich uiten in dorst en vaak plassen, en ook nierstenen behoren tot de mogelijke signalen. Verder worden lithium, sarcoïdose, een te snel werkende schildklier en lang stilliggen als oorzaken genoemd, net als een verminderde nierfunctie, gemeten met kreatinine.

Een normale waarde is geen oordeel over uw botten. Het lichaam houdt de bloedwaarde stabiel en haalt daarvoor zo nodig calcium uit het bot, dus krachttraining of botverlies ziet u niet terug in deze waarde; botdichtheid meet een arts met een DEXA-scan. Bij mannen hangt een laag testosteron samen met een lagere botdichtheid, en de testosteronrichtlijn van de Endocrine Society uit 2018 noemt een lage botdichtheid als mogelijk teken van testosterontekort. Zorgen over uw botten bespreekt u met de huisarts, want een calciummeting geeft daar geen antwoord op.

Een te lage waarde heet hypocalciëmie. Mogelijke oorzaken zijn een tekort aan vitamine D of magnesium, nierfalen en alcohol, en ook maagzuurremmers kunnen calcium verlagen. Een lage albumine laat het totale calcium lager lijken dan het vrije calcium is.

Laat calcium meten als u klachten heeft die bij een te hoge waarde passen, zoals dorst, vaak plassen, vermoeidheid, obstipatie of buikpijn, of als u eerder nierstenen heeft gehad. Hetzelfde geldt voor tintelingen rond de mond of spierkrampen, die bij een lage waarde kunnen horen. Gebruikt u een thiazide tegen hoge bloeddruk, lithium of een maagzuurremmer, of slikt u zelf vitamine D of maagtabletten met calciumcarbonaat, dan laat een meting zien waar uw calcium nu staat.

Een afwijkende uitslag leest een arts naast albumine, PTH, vitamine D, nierfunctie, fosfaat en magnesium. Het volledig metabool onderzoek meet calcium samen met albumine en kreatinine, en blijft de waarde afwijken, dan is dat een reden voor de huisarts. Bij de afname telt ook de stuwband: lang stuwen kan het gemeten calcium verhogen, al is dat effect binnen ongeveer een minuut verwaarloosbaar, en ook uw houding verschuift de waarde een beetje.

U bestelt het onderzoek online, zonder verwijzing van uw huisarts. De afname gebeurt op een partnerlocatie, onderdeel van een netwerk van onafhankelijke, gecertificeerde laboratoria, de uitslag volgt binnen ongeveer 120 uur, en een BIG-geregistreerde arts beoordeelt elke uitslag.