Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Hormonen

17-OH-progesteron bij mannen: CAH, vruchtbaarheid en de grens per leeftijd

17-OH-progesteron is een tussenproduct in de bijnierschors, de buitenlaag van de bijnier, op weg naar het hormoon cortisol. Is de aanmaak van cortisol in de bijnier geblokkeerd, dan stuurt het hormoon corticotropine de bijnierschors volgens de richtlijn van de Endocrine Society harder aan, en hopen voorlopers van cortisol zich op.

Congenitale bijnierhyperplasie (CAH) is volgens de richtlijn een groep erfelijke aandoeningen waarbij de aanmaak van cortisol tekortschiet, en bij CAH kan 17-OH-progesteron in het bloed verhoogd zijn. Hoeveel 17-OH-progesteron er in het bloed zit, meet alleen een bloedtest.

17-OH-progesteron wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/L), en de bovengrens van Star-SHL voor mannen stijgt van < 3,44 nmol/L bij 20 tot 30 jaar naar < 4,05 nmol/L bij 40 tot 50 jaar. Vanaf 50 jaar hanteert Star-SHL voor mannen < 3,93 nmol/L.

Beoordeling door arts inbegrepen

17-OH-progesteron is een tussenstap in de aanmaak van cortisol in de bijnier, en de standaardmeting om congenitale bijnierhyperplasie (CAH) vast te stellen. De grens verschilt per laboratorium, leeftijd, geslacht en cyclusfase.

  • De richtlijn van de Endocrine Society adviseert te prikken voor 8 uur 's ochtends, en bij vrouwen die menstrueren vroeg in de folliculaire fase.
  • In de luteale fase ligt de waarde hoger: Diagnostiek voor U hanteert dan < 8,78 nmol/L, tegen < 2,12 nmol/L in de folliculaire fase.
  • Een op een willekeurig moment gemeten waarde kan bij de milde vorm van CAH normaal zijn.

Referentiewaarden

Man
nmol/L
Laag 1 Normaal 10 Hoog

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Check je eigen waarde

17-OH Progesteron: wat Nederlandse laboratoria hanteren

Referentiewaarden per groep, in nmol/L
Star-shl · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Star-shl · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Star-shl · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Star-shl · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
Unilabs · Man · 18 jaar en ouder 1,0–7,5 nmol/l
1 7,5
Certe · Man · 20–40 jaar 1,83–6,47 nmol/L
1,83 6,47
Certe · Man · 40–79 jaar 1,30–7,62 nmol/L
1,3 7,62
Diagnostiek voor U · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Diagnostiek voor U · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Diagnostiek voor U · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Diagnostiek voor U · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
0 8,38 nmol/L

Bron: Star-shl

Bron: Unilabs

Bron: Certe

Bron: Diagnostiek voor U

Elke waarde zoals het laboratorium die zelf publiceert, opgehaald in 2026.

17-OH Progesteron: wat deze test meet

Een 17-OH-progesterontest meet de concentratie 17-hydroxyprogesteron in serum, in nanomol per liter. Star-SHL besteedt de bepaling uit aan het Algemeen Medisch Laboratorium, dat meet met LC-MS/MS, vloeistofchromatografie gekoppeld aan tandem-massaspectrometrie. Bij de screening van pasgeborenen geven immuuntesten, die met antistoffen meten, volgens de richtlijn van de Endocrine Society meer fout-positieve uitslagen.

17-OH Progesteron: waarom deze waarde ertoe doet

17-OH-progesteron is de standaardmeting om CAH vast te stellen, en bij mannen met CAH is de vruchtbaarheid volgens de richtlijn van de Endocrine Society vaak verminderd. Als veelvoorkomende oorzaken noemt de richtlijn testiculaire bijnierresttumoren (TARTs), knobbels van bijnierweefsel in de zaadbal, onderdrukte gonadotrofinen, de hersenhormonen die de zaadballen aansturen, en uitval van de zaadballen.

17-OH Progesteron: zo verloopt het bloedonderzoek

Verwijzing
Geen verwijzing van de huisarts nodig. Na de bestelling regelen wij de verwijzing via ZorgDomein, binnen één werkdag; bestellingen na 17:00 uur of in het weekend starten de volgende werkdag. ZorgDomein mailt een barcode, en die barcode is wat de priklocatie nodig heeft.
Afname
Bloedafname uit een ader in de arm, op een priklocatie van een partnerlaboratorium. Geen thuistest, geen vingerprik.
Waar
650+ priklocaties van onafhankelijke laboratoria door heel Nederland. Priklocaties

17-OH Progesteron: wanneer is meten zinvol?

Bloed voor een 17-OH-progesterontest wordt bij voorkeur voor 8 uur 's ochtends afgenomen: de richtlijn van de Endocrine Society adviseert dat bij mensen met klachten na de babytijd, omdat de milde vorm van CAH op een ander moment van de dag een normale uitslag kan geven.

Bij jongens en mannen met CAH nemen TARTs volgens de richtlijn toe na het tiende levensjaar, en de richtlijn adviseert vanaf de adolescentie de zaadballen met echografie te controleren.

17-OH Progesteron: klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een lage 17-OH-progesteron ligt bij Star-SHL voor mannen binnen de referentiewaarden, omdat Star-SHL voor volwassen mannen alleen een bovengrens publiceert. In de richtlijn van de Endocrine Society, die over CAH gaat, staan geen klachten die bij een lage waarde horen.

Hoge waarden

Een hoge 17-OH-progesteron door de ernstige vorm van CAH gaat volgens de richtlijn van de Endocrine Society in 75% van de gevallen samen met te weinig aldosteron, een tweede bijnierhormoon. Dat tekort leidt tot zoutverlies, achterblijvende groei en een mogelijk levensgevaarlijk vochttekort.

17-OH Progesteron: oorzaken van een te lage of te hoge waarde

Wat de waarde verhoogt

  • Congenitale bijnierhyperplasie door 21-hydroxylasetekort

    Volgens de richtlijn van de Endocrine Society komt CAH in ongeveer 95% van de gevallen door een fout in het gen voor 21-hydroxylase; dat enzym zet 17-OH-progesteron om, en bij een tekort hoopt 17-OH-progesteron zich op.

  • Milde (niet-klassieke) CAH

    Bij de milde vorm kan een op een willekeurig moment gemeten 17-OH-progesteron normaal zijn; daarom adviseert de richtlijn bloed van voor 8 uur 's ochtends.

  • Andere enzymtekorten in de bijnier

    Volgens de richtlijn kan 17-OH-progesteron ook verhoogd zijn bij een tekort aan 11-bèta-hydroxylase en, zeldzamer, aan 3-bèta-hydroxysteroïddehydrogenase of P450-oxidoreductase.

  • Zwangerschap

    Volgens de richtlijn is 17-OH-progesteron bij de moeder verhoogd in een normale zwangerschap.

  • Tweede helft van de menstruatiecyclus

    In de luteale fase ligt de waarde hoger: Unilabs hanteert dan 1,0 tot 8,5 nmol/l, tegen 0,45 tot 3 nmol/l in de folliculaire fase, bij vrouwen van 18 tot 50 jaar.

17-OH Progesteron: leefstijl en deze waarde

Welke behandeling volgt op een verhoogde 17-OH-progesteron, hangt af van de oorzaak die een arts vaststelt. Voor de meeste volwassen mannen met de milde vorm van CAH stelt de richtlijn van de Endocrine Society voor om in het algemeen geen dagelijkse glucocorticoïden, medicijnen die op cortisol lijken, voor te schrijven. Als uitzonderingen op het advies om mannen met de milde vorm van CAH in het algemeen geen dagelijkse glucocorticoïden voor te schrijven, noemt de richtlijn onvruchtbaarheid, TARTs (knobbels van bijnierweefsel in de zaadbal), bijniertumoren en een beeld tussen de klassieke en de milde vorm in.

17-OH Progesteron: veelgestelde vragen

Hoe vaak komen TARTs voor bij jongens met CAH?

TARTs, knobbels van bijnierweefsel in de zaadbal, komen volgens studies die de richtlijn van de Endocrine Society aanhaalt voor bij 21% tot 28% van de jongens van 2 tot 18 jaar met klassieke CAH, een erfelijke bijnieraandoening met een hoge 17-OH-progesteron. Bij mannen met de milde vorm zijn TARTs volgens de beschikbare gegevens die de richtlijn aanhaalt zeer zeldzaam, en de richtlijn wijst erop dat er weinig studies naar zijn gedaan.

Ligt de grens voor 17-OH-progesteron bij mannen hoger dan bij vrouwen?

Bij Star-SHL ligt de bovengrens voor 17-OH-progesteron voor volwassen mannen in elke leeftijdsgroep hoger dan voor vrouwen, vanaf 50 jaar bijvoorbeeld < 3,93 nmol/L tegen < 2,05 nmol/L. Diagnostiek voor U hanteert voor vrouwen in de luteale fase wel < 8,78 nmol/L, hoger dan elke grens voor mannen.

Wat volgt er na een twijfelachtige 17-OH-progesteron?

Na een twijfelachtige 17-OH-progesteron adviseert de richtlijn van de Endocrine Society een volledig profiel van bijnierhormonen na een stimulatietest met cosyntropine, om een tekort aan 21-hydroxylase te onderscheiden van andere enzymtekorten. Bij mensen met CAH stelt de richtlijn genetisch onderzoek pas voor als het profiel na de stimulatietest geen duidelijk antwoord geeft, als de stimulatietest niet goed uit te voeren is, of voor erfelijkheidsadvies.

17-OH Progesteron: bronnen

  1. Star-shl, Labbepalingen (referentiewaarden per bepaling), star-shl.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) star-shl.nl
  2. Unilabs, Bepalingenklapper (referentiewaarden per bepaling), bepalingenklapper.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenklapper.nl
  3. Certe, Bepalingenwijzer (referentiewaarden per bepaling), bepalingenwijzer.certe.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenwijzer.certe.nl
  4. Diagnostiek voor U, eLabgids (Referentiewaarden DvU), diagnostiek.getincontrol.eu, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) diagnostiek.getincontrol.eu
  5. Speiser PW et al. Congenital Adrenal Hyperplasia Due to Steroid 21-Hydroxylase Deficiency: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018;103(11):4043-4088. (opgehaald 2026) pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Onderzoeken met verwante waarden

Deze panelen meten waarden uit dezelfde categorie als deze marker.

Prostaat

Mannen 40+ Panel

Leeftijdsgerichte screening inclusief testosteron en PSA.

HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) PSA (Prostaatspecifiek Antigeen) ALAT (Alanine-aminotransferase) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Triglyceriden Kreatinine Vrij T4 (Thyroxine) LDL Cholesterol SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Cholesterol Totaal Vitamine D (25-OH) Vrij Testosteron Testosteron Totaal hsCRP (Hoog Sensitief CRP) HDL Cholesterol eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€279,-
Testosteron

Compleet Mannelijk Gezondheidspanel

Een breed mannelijk gezondheidspanel: hormonen, hart, metabole en orgaanfunctie in één bloedafname.

HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) ALAT (Alanine-aminotransferase) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Triglyceriden Kreatinine Glucose (Nuchter) Vrij T4 (Thyroxine) LDL Cholesterol SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Cholesterol Totaal Vitamine D (25-OH) Vrij Testosteron Testosteron Totaal Ferritine hsCRP (Hoog Sensitief CRP) HDL Cholesterol eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€289,-

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

17-OH Progesteron

€81,-