Welk fruit niet eten bij jicht?

Welk fruit niet eten bij jicht? Eerlijk antwoord: minder dan je denkt. Heel fruit hoef je niet te schrappen. De soorten die je beter beperkt zijn de fructoserijke, zoals druiven, mango, peer en appel, en vooral vruchtensap. Twee stuks heel fruit per dag past prima bij jicht.

Belangrijker dan de lijst is het waarom. Want bij fruit klopt de purineredenering niet, en dat is precies waar de meeste adviezen misgaan.

Waarom fruit anders werkt dan een biefstuk

Bij jicht denk je aan purines: rood vlees, orgaanvlees, garnalen, bier. Die zetten je lichaam om in urinezuur. Fruit bevat echter nauwelijks purines, dus via die route gebeurt er weinig. Fruit werkt via een tweede mechanisme: fructose.

Fructose wordt in je levercellen snel afgebroken, en dat proces verbruikt in één klap veel ATP, je energiemolecuul. Bij die afbraak komt urinezuur vrij. Meer fructose betekent dus meer urinezuurproductie, zonder dat er ook maar één purine aan te pas komt.

Dat verschil is netjes aangetoond. In een cohort van ruim 47.000 mannen bleken purinerijke groenten geen enkel extra risico op jicht te geven, terwijl vlees en schaaldieren dat wel deden (Choi et al., 2004. PMID 15014182). Plantaardige purines gedragen zich simpelweg anders.

Welk fruit kun je beter beperken bij jicht?

Het gaat om de hoeveelheid fructose per portie, niet om of het fruit is. Hieronder een indeling op basis van het fructosegehalte. Zie het als een volgorde van aandacht, niet als een verbodslijst.

Gedroogd fruit valt buiten deze tabel, en niet in je voordeel. Rozijnen, dadels en gedroogde vijgen zijn ingedikt fruit: hetzelfde suikergehalte in een fractie van het volume. Een handvol rozijnen levert de fructose van een flinke tros druiven.

Welk fruit is juist gunstig bij jicht?

Kersen zijn de opvallende uitzondering. Ondanks een fructosegehalte vergelijkbaar met appel lijken ze het aantal jichtaanvallen te verlagen in plaats van te verhogen. Dat wordt toegeschreven aan anthocyanen, de rode kleurstoffen met een ontstekingsremmende werking.

In een onderzoek onder mensen met jicht hing kersenconsumptie over een periode van twee dagen samen met 35 procent minder kans op een aanval. In combinatie met allopurinol liep dat op tot ongeveer 75 procent (Zhang et al., 2012. PMID 23023818).

Ik zeg er meteen bij dat dit observationeel onderzoek is, geen bewijs dat kersen jicht behandelen. Maar als je toch fruit kiest, is dit een verstandige keuze.

Vruchtensap is het echte probleem

Als je één ding aanpast, maak het dan dit. Sap levert de fructose van vier sinaasappels zonder de vezels, en je drinkt het in dertig seconden op. Heel fruit vult je, sap niet.

De cijfers zijn stevig. In een prospectief onderzoek onder 46.393 mannen, gevolgd over twaalf jaar, hadden mannen met twee of meer suikerhoudende frisdranken per dag een 85 procent hoger risico op jicht. Bij de hoogste fructose-inname was het risico ruim verdubbeld. Light frisdrank gaf geen verhoogd risico, wat laat zien dat het echt om de suiker gaat (Choi et al., 2008. PMID 18244959).

Neem twee mannen die allebei gezond zeggen te eten, met een sinaasappel tegenover een glas jus: in fructose zit daar een factor 3 tot 4 tussen. Op papier eten ze allebei fruit. In je lever gebeurt iets heel anders.

Hoeveel fruit mag je dan per dag?

Twee stuks onbewerkt fruit per dag is een gangbaar uitgangspunt, in lijn met wat het Voedingscentrum voor iedereen adviseert. Bij jicht is er weinig reden om daar strenger in te zijn, zolang je bij heel fruit blijft.

Waar het misgaat is stapeling: een smoothie bij het ontbijt, sap bij de lunch, gedroogd fruit als tussendoortje en 's avonds een tros druiven voor de televisie. Elk onderdeel lijkt gezond. Samen is het een flinke fructosestoot.

De rest van je voeding weegt trouwens zwaarder dan het fruit. Alcohol, vooral bier, en veel rood vlees doen meer met je urinezuur. Dat staat uitgewerkt in jicht voorkomen met voeding.

Hoe weet je of het werkt?

Door te meten in plaats van te gokken. Urinezuur is een simpele bloedwaarde, en juist bij voedingsaanpassingen is een meting vooraf en een paar maanden later verhelderend. Zonder beginwaarde weet je niet of je iets bereikt hebt.

Wat de waarde betekent lees je op de markerpagina over urinezuur. Voor het complete beeld, inclusief klachten en wanneer je naar de huisarts gaat, is er jicht en urinezuur bij mannen.

Plan je meting niet tijdens een aanval. Tijdens een acute jichtaanval kan het urinezuur in het bloed juist normaal of laag zijn, doordat het zich in het gewricht heeft afgezet. Dat levert een misleidend geruststellende uitslag op.

Veelgestelde vragen

Moet ik appels helemaal laten staan bij jicht?

Nee. Een appel per dag past prima. Het gaat om de totale fructose-inname over de dag, niet om één vrucht. Drie appels plus sap plus rozijnen is een ander verhaal dan één appel.

Is tomaat slecht bij jicht?

Sommige mensen met jicht melden dat tomaat een aanval uitlokt, maar goed onderzoek daarnaar ontbreekt. Het gaat om een persoonlijke reactie, niet om een algemene regel. Bijhouden wat bij jou samenvalt met een aanval is zinniger dan preventief schrappen.

Helpt kersensap net zo goed als kersen?

Dat is niet duidelijk. Het onderzoek keek naar kersen en kersenextract, en sap voegt geconcentreerde fructose toe zonder de vezels. Heel fruit blijft de veiligere keuze.

Hoeveel urinezuur is te hoog?

Bij mannen wordt ongeveer 0,42 mmol/L vaak als bovengrens aangehouden, met verschillen per laboratorium. Wat een verhoogde waarde betekent staat in urinezuur te hoog.

Bronnen

• Choi HK, et al. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. New England Journal of Medicine. 2004. PMID 15014182. PubMed
• Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ. 2008. PMID 18244959. PubMed
• Zhang Y, et al. Cherry consumption and decreased risk of recurrent gout attacks. Arthritis & Rheumatism. 2012. PMID 23023818. PubMed