Około 1 na 10 mężczyzn doświadcza kiedyś zapalenia prostaty, a większość z nich jest młodsza, niż mogłoby się wydawać. Zapalenie prostaty (prostatitis) to stan zapalny lub podrażnienie gruczołu krokowego, z objawami takimi jak ból przy oddawaniu moczu, uczucie ucisku w miednicy i częstsza potrzeba oddawania moczu. Wbrew częstym przekonaniom nie jest to dolegliwość osób starszych: zapalenie prostaty jest w rzeczywistości najczęstszą dolegliwością prostaty u mężczyzn poniżej 50. roku życia.
W Caliber Health widzimy, że wielu mężczyzn zbyt długo bagatelizuje te objawy lub myli je z zapaleniem pęcherza. To szkoda, ponieważ im wcześniej wiadomo, co się dzieje, tym bardziej precyzyjnie lekarz może pomóc.
Ten artykuł wyjaśnia, czym jest zapalenie prostaty, jakie są jego postacie i kiedy objawy są powodem do szybkiego szukania pomocy.
Najpierw szerszy obraz? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik po zdrowiu prostaty, badaniach przesiewowych i profilaktyce.
Czym jest zapalenie prostaty?
Zapalenie prostaty to stan zapalny lub bolesne podrażnienie gruczołu krokowego – małego gruczołu pod pęcherzem, który wytwarza płyn wchodzący w skład nasienia. Może pojawić się nagle wskutek zakażenia bakteryjnego albo narastać powoli, bez wyraźnej przyczyny. Objawy bywają od łagodnych po nasilone.
Prostata leży tuż pod pęcherzem i otacza cewkę moczową. Dlatego stan zapalny szybko wywołuje dolegliwości związane z oddawaniem moczu i ból w miednicy. Jeśli chce się dokładnie wiedzieć, gdzie znajduje się prostata i jaką pełni funkcję, łatwiej zrozumieć te objawy.
Zapalenie prostaty to coś innego niż powiększona prostata czy rak prostaty. To odrębny stan, z własnymi przyczynami i własnym podejściem.
To, że dotyczy głównie młodszych mężczyzn i osób w wieku średnim, zaskakuje wiele osób. Właśnie w grupie od 25 do 55 lat – zajętej pracą, sportem i rodziną – zapalenie prostaty występuje najczęściej. Powiększona prostata pojawia się zwykle później.
To dodatkowo dokucza, bo objawy często pojawiają się w okresie, w którym rzadko myśli się o prostacie. Wielu mężczyzn najpierw podejrzewa zapalenie pęcherza albo przeciążenie.
Warto wiedzieć: zapalenie prostaty może przejściowo podnieść poziom PSA. Samo w sobie mówi to niewiele o raku. Zanim pojawią się obawy o wysoki wynik, warto przeczytać, jak działa badanie PSA i kiedy je wykonać.
Jakie są objawy zapalenia prostaty?
Objawy zapalenia prostaty zwykle skupiają się wokół oddawania moczu, bólu i ucisku w okolicy miednicy. Do częstych objawów należą ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, częstsza i nagła potrzeba oddawania moczu oraz dokuczliwy ból w okolicy miednicy, moszny lub dolnej części pleców.
Nie każdy ma wszystkie objawy. Ich zestawienie i nasilenie różnią się znacznie u poszczególnych osób i zależą od typu zapalenia prostaty.
Typowe objawy to:
- Ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, czasem także w trakcie lub po wytrysku
- Częstsze oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy, z silnym parciem
- Ból w miednicy lub ucisk między moszną a odbytem, w podbrzuszu lub dolnej części pleców
- Słaby lub przerywany strumień moczu i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
- Objawy ogólne, takie jak gorączka, dreszcze lub uczucie podobne do grypy w postaci ostrej
Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, mówimy o przewlekłym zapaleniu prostaty. Wówczas na pierwszy plan wysuwa się często ból, a nie dolegliwości ze strony układu moczowego.
Objawy mogą też pojawiać się falami. W jednym tygodniu nic nie dolega, w kolejnym znów się nasilają. Taki zmienny przebieg jest typowy dla przewlekłego zapalenia prostaty i nic nie mówi o jego ciężkości.
Co powoduje zapalenie prostaty?
Zapalenie prostaty może być wywołane przez bakterie, ale daleko nie zawsze. W postaci ostrej i przewlekłej bakteryjnej za objawami stoi zakażenie. W najczęstszej postaci – zespole przewlekłego bólu miednicy – zwykle nie stwierdza się bakterii, a rolę odgrywa kilka czynników.
Bakterie zwykle docierają do prostaty przez cewkę moczową, na przykład po zapaleniu pęcherza lub po zabiegu.
Możliwe przyczyny i czynniki ryzyka to:
- Zakażenie bakteryjne, często bakterie jelitowe wędrujące w górę przez drogi moczowe
- Niedawne zapalenie pęcherza, cewnik moczowy lub zabieg urologiczny
- Napięcie mięśni dna miednicy, które może podtrzymywać ból i dolegliwości moczowe bez zakażenia
- Długotrwały stres, długie siedzenie lub intensywna jazda na rowerze, które obciążają miednicę
Holenderskie wytyczne lekarzy rodzinnych dotyczące objawów ze strony układu moczowego u mężczyzn wskazują, że dolegliwości te często mają jednocześnie kilka przyczyn (NHG, 2024). Dlatego samodzielne wskazanie przyczyny jest trudne i konieczna jest diagnostyka u lekarza.
Jakie są rodzaje zapalenia prostaty?
Wyróżnia się cztery oficjalne typy zapalenia prostaty, określone w międzynarodowej klasyfikacji Kriegera i współpracowników (Krieger i wsp., JAMA 1999). Różnią się przyczyną, objawami i pilnością. Postać ostra bakteryjna jest najpilniejsza, a zespół przewlekłego bólu miednicy zdecydowanie najczęstszy.
Poniższa tabela pomaga odróżnić poszczególne typy. Nie zastępuje diagnozy: tylko lekarz może ustalić, który typ występuje.
| Typ | Cechy charakterystyczne | Jak często | Pilność |
|---|---|---|---|
| Ostre bakteryjne | Nagła gorączka, dreszcze, silny ból przy oddawaniu moczu | Rzadko | Wysoka: niezwłocznie do lekarza |
| Przewlekłe bakteryjne | Nawracające zapalenia pęcherza, łagodne utrzymujące się objawy | Czasami | Umiarkowana: warto zbadać |
| Zespół przewlekłego bólu miednicy (CPPS) | Utrzymujący się ból miednicy, brak wykrywalnych bakterii | Najczęstsze | Nieostre: omów z lekarzem |
| Bezobjawowe zapalne zapalenie prostaty | Stan zapalny bez objawów, często wykrywany przypadkowo | Zmiennie | Niska: zwykle bez potrzeby leczenia |
W zespole przewlekłego bólu miednicy leczenie często skupia się na samych objawach, ponieważ brakuje zakażenia. Wytyczne EAU podkreślają, że potrzebnych może być kilka podejść jednocześnie (EAU, 2024).
Kiedy z zapaleniem prostaty zgłosić się do lekarza?
Do lekarza rodzinnego należy się zgłosić, jeśli objawy ze strony układu moczowego lub ból miednicy utrzymują się dłużej niż kilka dni, a przy gorączce i silnym bólu – od razu. O leczeniu zapalenia prostaty zawsze decyduje lekarz, ponieważ to typ i przyczyna przesądzają o tym, czy potrzebny jest odpoczynek, antybiotyk, czy dalsza diagnostyka.
Niektóre objawy nie mogą czekać. Poniższa lista kontrolna to wskazówka, a nie pełny wykaz.
Niezwłocznie zgłoś się do lekarza rodzinnego lub nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej w przypadku:
- Wysokiej gorączki z dreszczami
- Całkowitej niemożności oddania moczu (zatrzymanie moczu)
- Silnego, szybko nasilającego się bólu w miednicy lub podbrzuszu
- Krwi w moczu
W nagłych przypadkach zawsze dzwoń pod numer 112.
Przy łagodnych, utrzymujących się objawach badanie krwi może pomóc lepiej przygotować się do rozmowy z lekarzem. Nasze Badanie zdrowia prostaty daje wgląd w wartości istotne przy dolegliwościach prostaty, takie jak PSA.
Często zadawane pytania
Czy zapalenie prostaty to choroba przenoszona drogą płciową?
Nie, zapalenie prostaty zwykle nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową. Stan zapalny często wywołują zwykłe bakterie jelitowe albo w ogóle nie ma przyczyny bakteryjnej. W niewielkiej części przypadków rolę może odgrywać choroba przenoszona drogą płciową, dlatego warto szczerze omówić swoją sytuację z lekarzem.
Czy zapalenie prostaty podnosi poziom PSA?
Może. Zapalenie prostaty może przejściowo podnieść poziom PSA, czasem znacznie. Podwyższone PSA przy zapaleniu prostaty samo w sobie nie oznacza raka. Lekarz ocenia całość obrazu i często powtarza badanie po leczeniu.
Czy przewlekłe zapalenie prostaty ustępuje samo?
Czasem tak, czasem nie. Łagodne objawy mogą się zmniejszyć, ale przewlekłe zapalenie prostaty może też długo się utrzymywać lub nawracać. Nie należy zbyt długo zwlekać z szukaniem pomocy: im wcześniej włączy się lekarz, tym bardziej ukierunkowane może być postępowanie.
Kolejny krok jest prosty: zanotuj swoje objawy i to, jak długo trwają, i umów wizytę u lekarza rodzinnego. Wątpliwości co do PSA albo chęć dobrego przygotowania do tej rozmowy? Sprawdź Badanie zdrowia prostaty.
Źródła
- Krieger JN, Nyberg L Jr, Nickel JC. NIH consensus definition and classification of prostatitis. JAMA. 1999;282(3):236-237. PMID: 10422990.
- Holenderskie Towarzystwo Lekarzy Rodzinnych (NHG). Wytyczne NHG dotyczące objawów ze strony układu moczowego u mężczyzn. 2024.
- European Association of Urology. Wytyczne EAU dotyczące zakażeń układu moczowego. 2024.
Zastrzeżenie
Caliberhealth współpracuje z lekarzami wpisanymi do holenderskiego rejestru BIG, którzy oceniają wyniki badań krwi. Ten artykuł zawiera ogólne informacje i nie zastępuje porady lekarskiej udzielonej przez lekarza rodzinnego lub specjalistę. Badanie krwi to narzędzie pomocne w lepiej przygotowanej rozmowie z lekarzem, a nie diagnoza sama w sobie. W przypadku poważnych objawów lub obaw o zdrowie należy skontaktować się z lekarzem rodzinnym, a w nagłych przypadkach zadzwonić pod numer 112.
Autor
