Ongeveer 1 op de 10 mannen krijgt ooit prostatitis, en de meesten zijn jonger dan je denkt. Prostatitis is een ontsteking of irritatie van de prostaat, met klachten als pijn bij het plassen, druk in het bekken en vaker moeten plassen. Anders dan veel mensen aannemen is dit geen ouderenkwaal: prostaatontsteking is juist de meest voorkomende prostaatklacht bij mannen onder de 50.
Wij bij Caliber Health zien dat veel mannen deze klachten te lang wegwuiven of verwarren met een blaasontsteking. Dat is jammer, want hoe eerder je weet wat er speelt, hoe gerichter je arts kan helpen.
Dit artikel legt uit wat prostatitis is, welke vormen er bestaan en wanneer klachten reden zijn om snel contact op te nemen.
Wil je eerst het grotere plaatje? Lees onze complete gids over prostaatgezondheid, screening en preventie.
Wat is prostatitis?
Prostatitis is een ontsteking of pijnlijke irritatie van de prostaat, het kliertje onder je blaas dat vocht voor sperma maakt. Het kan plotseling opkomen door een bacterie of langzaam ontstaan zonder duidelijke verwekker. De klachten lopen uiteen van mild tot heftig.
De prostaat ligt vlak onder de blaas en omringt de plasbuis. Daardoor geeft een ontsteking al snel plas- en bekkenklachten. Wil je precies weten waar de prostaat zit en wat hij doet? Dat helpt je de klachten beter te plaatsen.
Prostatitis is iets anders dan een vergrote prostaat of prostaatkanker. Het is een aparte aandoening met eigen oorzaken en een eigen aanpak.
Dat dit vooral jongere en mannen van middelbare leeftijd treft, verrast veel mensen. Juist in de groep van 25 tot 55 jaar, de leeftijd waarop je druk bent met werk, sport en gezin, komt prostatitis het vaakst voor. Een vergrote prostaat speelt meestal pas later.
Dat maakt het extra vervelend, want de klachten vallen vaak in een fase waarin je weinig stilstaat bij je prostaat. Veel mannen denken eerder aan een blaasontsteking of overbelasting dan aan hun prostaat.
Belangrijk om te weten: bij een prostaatontsteking kan je PSA-waarde tijdelijk verhoogd zijn. Dat zegt op zichzelf weinig over kanker. Lees hoe de PSA-test werkt en wanneer je hem laat doen voordat je je zorgen maakt over een hoge uitslag.
Wat zijn de klachten van prostatitis?
De klachten van prostatitis draaien meestal om plassen, pijn en druk in het bekkengebied. Veelvoorkomende prostatitis symptomen zijn pijn of branderigheid bij het plassen, vaker en met spoed moeten plassen, en een zeurend gevoel rond het bekken, de balzak of de onderrug.
Niet iedereen heeft alle klachten. De combinatie en de heftigheid verschillen sterk per persoon en per type prostatitis.
Typische klachten zijn:
- Pijn of branderigheid bij het plassen, soms ook bij of na een zaadlozing
- Vaker plassen, vooral 's nachts, en een sterke aandrang
- Bekkenpijn of druk tussen balzak en anus, in de onderbuik of onderrug
- Een zwakke of onderbroken straal en het gevoel dat de blaas niet leeg is
- Algemene klachten zoals koorts, koude rillingen of een grieperig gevoel bij de acute vorm
Houden de klachten langer dan een paar weken aan, dan spreken we van chronische prostatitis. De pijn staat dan vaak meer op de voorgrond dan de plasklachten.
De klachten kunnen ook in golven komen. De ene week heb je nergens last van, de volgende week zit het er weer flink in. Dat wisselende patroon is bij chronische prostatitis heel gewoon en zegt niets over de ernst.
Veel mannen merken dat de bekkenpijn toeneemt bij stress of na lang zitten. Het verband tussen je hoofd, je bekkenbodem en deze klachten is reeel en bekend bij artsen.
Wat veroorzaakt een prostaatontsteking?
Een prostaatontsteking kan door een bacterie ontstaan, maar lang niet altijd. Bij de acute en chronische bacteriele vorm zit een infectie achter de klachten. Bij de meest voorkomende vorm, het chronisch bekkenpijnsyndroom, is er vaak geen bacterie aantoonbaar en spelen meerdere factoren mee.
Bacterien bereiken de prostaat meestal via de plasbuis, bijvoorbeeld na een blaasontsteking of een ingreep.
Mogelijke oorzaken en risicofactoren zijn:
- Een bacteriele infectie, vaak darmbacterien die via de urinewegen omhoog komen
- Een recente blaasontsteking, blaaskatheter of urologische ingreep
- Spanning in de bekkenbodemspieren, die pijn en plasklachten kan onderhouden zonder infectie
- Langdurige stress, lang stilzitten of intensief fietsen, die druk op het bekken geven
De NHG-Standaard Mictieklachten bij de man beschrijft dat plasklachten bij mannen vaak meerdere oorzaken tegelijk hebben (NHG, 2024). Daarom is zelf een oorzaak aanwijzen lastig en is onderzoek door je arts belangrijk.
Bij het chronisch bekkenpijnsyndroom denken artsen steeds vaker aan een samenspel van factoren. De bekkenbodemspieren, je zenuwstelsel en eerdere ontstekingen kunnen elkaar versterken.
Dat verklaart waarom antibiotica niet altijd helpen. Zit er geen bacterie achter, dan los je het probleem niet op met een antibioticakuur, hoe vervelend de klachten ook zijn.
Welke soorten prostatitis zijn er?
Er zijn vier officiele types prostatitis, vastgesteld in de internationale indeling van Krieger en collega's (Krieger et al., JAMA 1999). Ze verschillen in oorzaak, klachten en urgentie. De acute bacteriele vorm is het meest urgent, het chronisch bekkenpijnsyndroom verreweg het meest voorkomend.
De tabel hieronder helpt je de types uit elkaar te houden. Hij vervangt geen diagnose: alleen je arts kan bepalen welk type je hebt.
| Type | Kenmerkend | Hoe vaak | Urgentie |
|---|---|---|---|
| Acuut bacterieel | Plotse koorts, rillingen, heftige pijn bij plassen | Zeldzaam | Hoog: direct naar de huisarts |
| Chronisch bacterieel | Terugkerende blaasontstekingen, milde aanhoudende klachten | Soms | Matig: laat onderzoeken |
| Chronisch bekkenpijnsyndroom (CPPS) | Aanhoudende bekkenpijn, geen aantoonbare bacterie | Meest voorkomend | Niet acuut: bespreek met je arts |
| Asymptomatische inflammatoire prostatitis | Ontsteking zonder klachten, vaak toevalsbevinding | Wisselend | Laag: meestal geen behandeling nodig |
Bij het chronisch bekkenpijnsyndroom richt de behandeling zich vaak op de klachten zelf, omdat een infectie ontbreekt. De EAU-richtlijn benadrukt dat hierbij meerdere benaderingen tegelijk nodig kunnen zijn (EAU, 2024).
Wanneer ga je met prostatitis naar de huisarts?
Ga naar je huisarts als plas- of bekkenklachten langer dan een paar dagen aanhouden, of meteen bij koorts en hevige pijn. De prostatitis behandeling wordt altijd door een arts bepaald, omdat het type en de oorzaak het verschil maken tussen rust, antibiotica of verder onderzoek.
Sommige klachten kunnen niet wachten. De checklist hieronder is een hulpmiddel, geen volledige lijst.
Ga direct naar de huisarts of huisartsenpost bij:
- Hoge koorts met koude rillingen
- Helemaal niet meer kunnen plassen (urineretentie)
- Ernstige, snel verergerende pijn in bekken of onderbuik
- Bloed in je urine
Bel bij spoed altijd 112.
Voor milde, aanhoudende klachten kan een bloedtest je helpen het gesprek met je arts beter voor te bereiden. Onze Prostaatgezondheid Check geeft je inzicht in waarden die bij prostaatklachten relevant zijn, zoals PSA.
Veelgestelde vragen
Is prostatitis een soa?
Nee, prostatitis is meestal geen soa. De ontsteking komt vaak door gewone darmbacterien of heeft helemaal geen bacteriele oorzaak. In een klein deel van de gevallen kan een soa wel een rol spelen, dus bespreek je situatie eerlijk met je arts.
Verhoogt prostatitis je PSA-waarde?
Dat kan. Een ontsteking van de prostaat kan je PSA-waarde tijdelijk verhogen, soms fors. Een verhoogde PSA bij prostatitis betekent op zichzelf niet dat er kanker is. Je arts kijkt naar het geheel en herhaalt de meting vaak na de behandeling.
Gaat chronische prostatitis vanzelf over?
Soms wel, soms niet. Milde klachten kunnen afnemen, maar chronische prostatitis kan ook lang aanhouden of terugkomen. Wacht niet te lang met hulp zoeken: hoe eerder je arts meekijkt, hoe gerichter de aanpak kan zijn.
De volgende stap is simpel: noteer je klachten en hoelang je ze al hebt, en maak een afspraak bij je huisarts. Twijfel je over je PSA of wil je voorbereid het gesprek in? Bekijk dan de Prostaatgezondheid Check.
Bronnen
- Krieger JN, Nyberg L Jr, Nickel JC. NIH consensus definition and classification of prostatitis. JAMA. 1999;282(3):236-237. PMID: 10422990.
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen. 2024.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections. 2024.
Disclaimer
Caliberhealth werkt met BIG-geregistreerde artsen die je bloedresultaten beoordelen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies van een huisarts of specialist. Een bloedtest is een hulpmiddel om beter geïnformeerd het gesprek met je arts in te gaan, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten of zorgen om je gezondheid: neem contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.
Auteur