Prostaatklachten en rugpijn: wanneer is het je prostaat en wanneer niet?

Je hebt last van je rug. Je plast ook slechter dan vroeger. En ergens op internet las je dat rugpijn een teken van prostaatkanker kan zijn.

Laat me je meteen geruststellen, en daarna eerlijk zijn over wat wel klopt.

Geeft een vergrote prostaat rugpijn?

Nee. Een vergrote prostaat knijpt je plasbuis dicht en geeft daardoor plasklachten: zwakke straal, vaak moeten, 's nachts eruit. Pijn hoort niet bij het beeld, en rugpijn al helemaal niet. De prostaat zit voor in je bekken, niet tegen je wervelkolom.

Als je rugpijn hebt en plasklachten, heb je hoogstwaarschijnlijk twee dingen tegelijk. Dat is niet vreemd op je vijftigste. Rugpijn is nou eenmaal een van de meest voorkomende klachten die er zijn.

De combinatie is toeval. Dat klinkt te simpel, maar het is meestal precies wat er aan de hand is.

Wat kan er dan wel pijn doen?

Een ontsteking van de prostaat, geen vergroting. Bij prostatitis en het chronisch bekkenpijnsyndroom staat pijn juist wel op de voorgrond: in het perineum (tussen balzak en anus), de onderbuik, de balzak of de penis. Sommige mannen voelen het ook laag in de rug of het staartbeen.

Dat is een ander ziektebeeld dan BPH, met andere oorzaken en een andere aanpak. We hebben het apart uitgewerkt in prostatitis: klachten en oorzaken.

Chronische bekkenpijn is bovendien geen enkele ziekte. Het wordt tegenwoordig gezien als een verzameling profielen, waarbij spierspanning in de bekkenbodem, zenuwprikkeling en stress allemaal meespelen (Polackwich, 2016). Dat verklaart waarom een antibioticakuur bij veel mannen niets doet.

Wanneer is rugpijn wél een reden om snel langs te gaan?

Als het niet lijkt op gewone rugpijn. Rugpijn die 's nachts erger wordt, die je uit je slaap houdt, die niet reageert op houding of rust, of die samengaat met onbedoeld afvallen of koorts: daar wil je niet mee wachten. Datzelfde geldt voor krachtverlies of tintelingen in je benen.

Dit heeft weinig met je prostaat te maken en veel met de regel dat aanhoudende, nachtelijke, niet-mechanische pijn altijd gezien moet worden.

Maar rugpijn en prostaatkanker dan?

Dat verband bestaat, en het is niet hoe je het denkt. Rugpijn kan optreden bij vergevorderde prostaatkanker die naar het bot is uitgezaaid. Dat is een laat stadium, en het presenteert zich vrijwel nooit als "ik plas wat slechter en mijn rug doet zeer". Thuisarts.nl zegt het onomwonden: "Problemen met plassen zijn geen teken van prostaatkanker."

Vroege prostaatkanker geeft meestal helemaal geen klachten. Dat is precies waarom het lastig is, en waarom de Gezondheidsraad geen landelijk bevolkingsonderzoek op PSA aanbeveelt.

Je plasklachten pleiten dus niet vóór kanker. Ze pleiten voor een prostaat die groter is geworden, wat op jouw leeftijd het meest waarschijnlijke is.

Wat je met een PSA-uitslag moet

Niets, in je eentje. Een PSA-waarde is verhoogd bij een vergrote prostaat, bij een ontsteking, na fietsen en na seks. Hij zegt op zichzelf weinig, en hij hoort in een gesprek met je huisarts thuis.

Neem twee mannen van 55 met precies dezelfde zeurende rugpijn. De één plast prima en scoort 3 op de IPSS. De ander scoort 18 en staat er 's nachts twee keer uit.

Alleen de tweede heeft een prostaatverhaal. De eerste heeft gewoon rugpijn, en die verdient een eigen afspraak.

Ik denk dat daar de meeste onnodige onrust ontstaat: twee losse klachten die tot één angst worden opgeteld.

Hoe je zo'n getal leest, staat in PSA-waarde per leeftijd. De bredere afweging rond testen staat in prostaatgezondheid, screening en preventie.

Wat je nu kunt doen

Splits je klachten. Schrijf apart op hoe je plast (gebruik de zeven IPSS-vragen uit de pillar) en apart hoe je rug voelt: wanneer erger, wanneer beter, en of er iets bij zit dat je niet kunt verklaren.

Kom je bij de huisarts met twee losse verhalen in plaats van één vage, dan krijg je een beter gesprek.

Zoek je verder in dezelfde hoek: darmklachten worden ook vaak aan de prostaat toegeschreven, en dat verband loopt anders dan je denkt. Zie vergrote prostaat en darmklachten. En als je vooral 's nachts wakker ligt van je blaas, begin dan bij vaak plassen in de nacht.

Bronnen

• Polackwich AS, Shoskes DA. Chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: a review of evaluation and therapy. Prostate Cancer Prostatic Dis. 2016;19(2):132-138. PMID 26951713.
• Berry SJ, Coffey DS, Walsh PC, Ewing LL. The development of human benign prostatic hyperplasia with age. J Urol. 1984;132(3):474-479. PMID 6206240.
• Barry MJ, Fowler FJ Jr, O'Leary MP, et al. The American Urological Association symptom index for benign prostatic hyperplasia. J Urol. 1992;148(5):1549-1557. PMID 1279218.
• Thuisarts.nl. Plasklachten bij mannen. thuisarts.nl
• NHG. NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen. richtlijnen.nhg.org
• Gezondheidsraad. Screening op prostaatkanker. 2018. gezondheidsraad.nl

Elk bloedtestresultaat bij Caliber bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten altijd met je huisarts.