Buikvet en je hormonen: de testosteron-insuline connectie

Je hebt een buikje dat er niet wil, minder zin in seks dan vroeger, en je energie is niet meer wat het was. Drie klachten die je waarschijnlijk los van elkaar zou benoemen bij de huisarts. Toch kunnen ze bij mannen één onderliggend verhaal vertellen.

Bij mannen hangen buikvet, een laag testosteron en insulineresistentie vaak met elkaar samen. Ze kunnen elkaar versterken: buikvet kan testosteron drukken, en een laag testosteron kan vetopslag rond je buik in de hand werken. Dit is een van de meest onderschatte verbanden in mannengezondheid, want het wordt zelden in één adem besproken terwijl het vaak één cirkel is.

Hoe hangen buikvet en testosteron samen?

Vetweefsel rond je buik is hormonaal actief en kan testosteron omzetten in oestrogeen via het enzym aromatase. Daardoor kan meer buikvet samengaan met een lager testosteron. Andersom kan een laag testosteron het lastiger maken om spiermassa te houden en vet kwijt te raken. Zo kan een lus ontstaan die zichzelf in stand houdt.

Waar komt insuline in beeld?

Buikvet hangt ook samen met insulineresistentie, waarbij je lichaam minder goed op insuline reageert. HbA1c en HOMA-IR kunnen daar iets over zeggen. Het Diabetes Fonds beschrijft buikvet als een van de factoren die samenhangen met een verhoogd risico op diabetes type 2. Zie ook insulineresistentie herkennen.

De cirkel in beeld

De onderstaande tabel laat zien hoe de drie elkaar kunnen beïnvloeden. Het zijn samenhangen, geen wetten: niet iedereen met buikvet heeft een laag testosteron, en andersom.

Niet alle buikvet is hetzelfde

Er is een verschil tussen het vet net onder je huid dat je kunt vastpakken, en het diepere vet rond je organen, het zogeheten visceraal vet. Juist dat diepere buikvet is hormonaal het meest actief en hangt het sterkst samen met insulineresistentie en een ongunstig testosteron. Daarom kan een man met een relatief slank uiterlijk maar veel visceraal vet alsnog een ongunstig metabool profiel hebben, een patroon dat soms "skinny fat" wordt genoemd. Je middelomtrek zegt vaak meer dan je gewicht op de weegschaal. De Hartstichting gebruikt buikomvang dan ook als een praktische maat voor metabool risico.

Waarom dit bij mannen extra speelt

Mannen slaan vet eerder rond de buik op dan vrouwen, die het van nature meer op heupen en dijen opslaan. Dat maakt mannen gevoeliger voor juist het type vet dat metabool het meest actief is. Tel daarbij op dat testosteron geleidelijk daalt met de leeftijd, en je ziet waarom de cirkel van buikvet, lage testosteron en insulineresistentie bij mannen van middelbare leeftijd zo vaak terugkomt. Het is geen onvermijdelijk lot, maar wel iets om serieus te nemen.

Wat kun je ermee?

De cirkel is vaak te doorbreken, en weten waar je staat helpt daarbij. Het Voedingscentrum en de Hartstichting wijzen beide op kracht- en duurtraining, vezelrijke voeding en voldoende slaap als manieren die je metabole gezondheid gunstig kunnen beïnvloeden. Krachttraining is hier extra interessant: meer spiermassa kan je insulinegevoeligheid verbeteren en je lichaamssamenstelling gunstiger maken. Vaak werkt afvallen op je buik en je insulinegevoeligheid en je testosteron tegelijk, omdat ze aan dezelfde lus hangen. Het Diabetes Fonds benadrukt dat zelfs een bescheiden afname van buikvet je metabole waarden gunstig kan beïnvloeden. Bespreek een laag testosteron of een ontregelde bloedsuiker altijd met je huisarts, want wat passend is blijft maatwerk.

Mijn stelling: testosteron in een potje zoeken terwijl je buikvet en bloedsuiker negeert, is dweilen met de kraan open. Vaak ligt de winst juist in de leefstijlkant van de cirkel. Pak je de oorzaak aan, dan profiteren je testosteron, je insulinegevoeligheid en je hart- en vaatprofiel vaak alle drie tegelijk, omdat ze aan dezelfde knoppen hangen.

Aan de slag

De Metabole Gezondheid Check kijkt naar je bloedsuiker, en het Testosteron Panel naar je testosteron, zodat je beide kanten ziet. Bij Caliberhealth beoordelen BIG-geregistreerde artsen de samenhang, niet alleen de losse getallen. Zie ook de pijler cholesterol bij mannen.

Veelgestelde vragen

Verlaagt buikvet echt mijn testosteron?

Buikvet kan samenhangen met een lager testosteron, onder meer doordat vetweefsel testosteron in oestrogeen kan omzetten. Het is een samenhang, geen wet die voor iedereen geldt. Bespreek je waarden met je huisarts.

Krijg ik mijn testosteron omhoog door af te vallen?

Bij sommige mannen kan afvallen, vooral van buikvet, samengaan met een gunstiger testosteron. Hoeveel verschilt per persoon, en wat passend is bepaal je samen met een arts.

Welke maat zegt meer: gewicht of buikomvang?

Voor metabool risico zegt je buikomvang vaak meer dan je gewicht alleen, omdat juist het diepere buikvet hormonaal actief is.

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor medisch advies. Een bloedtest is een hulpmiddel, geen diagnose op zichzelf. Bij ernstige klachten neem je contact op met je huisarts, of bel bij spoed 112.